dramat

dramat romantyczny

gatunek dramatu odrzucający normy dramaturgii klasycystycznej; utwory te odznaczały się eklektyzmem – swobodnie łączono w nich elementy dramatyczne z epickimi i poetyckimi, realizm z fantastyką, sceny zbiorowe z fragmentami lirycznymi, tragizm z komizmem, wzniosłość z groteską itd.
"Dziady" Adama Mickiewicza; "Nie-Boska komedia" Zygmunta Krasińskiego

powieść poetycka

gatunek romantycznej poezji narracyjnej, łączący elementy epickie z lirycznymi (synkretyzm); jest to dłuższy utwór wierszowany, którego luźna, fragmentaryczna i zagadkowa fabuła obfituje w momenty dramatyczne; odznacza się silnym zsubiektywizowaniem opowiadania i opisu; główny bohater (buntownik, outsider) pełni najważniejszą funkcję; zdarzenia rozgrywają się w scenerii historycznej lub egzotycznej
"Konrad Wallenrod" Adama Mickiewicza

tragedia

gatunek dramatu obejmujący utwory, w których ośrodkiem i siłą napędową akcji jest konflikt między dążeniami bohatera a wartościami i mocami wyższymi; konflikt ów opiera się zwykle na przeciwieństwie równorzędnych racji i prowadzi nieuchronnie do katastrofy (bohater jest z góry skazany na klęskę)
"Król Edyp" Sofoklesa

decorum

zasada stosowności, wyznaczająca normy właściwego zharmonizowania poszczególnych elementów dzieła literackiego: odpowiedniość jego stylu (słownictwa, składni, wiersza) wobec treści, sytuacji odbiorcy oraz wyznaczników dramatu

didaskalia

tekst poboczny, czyli instrukcje dotyczące realizacji scenicznej dzieła pochodzące od autora dramatu lub reżysera; tekst ów zawiera też charakterystyki bohaterów, informacje o miejscu akcji, układzie przestrzeni itp.

dramat

jeden z trzech głównych (obok liryki i epiki) rodzajów literackich, traktowany często jako gatunek sztuki syntetycznej, wielotworzywowej – zarówno literackiej, jak i teatralnej

dramat groteskowy

gatunek dramatu uprawiany zwłaszcza w obrębie teatru absurdu; fabuła rozwija się przez sytuacje absurdalne (ale niemające charakteru fantastycznego); postaci cechuje groteskowość; często stosowane są chwyty czarnego humoru, pure nonsensu i parodii

dramat romantyczny

gatunek dramatu odrzucający normy dramaturgii klasycystycznej; utwory te odznaczały się eklektyzmem – swobodnie łączono w nich elementy dramatyczne z epickimi i poetyckimi, realizm z fantastyką, sceny zbiorowe z fragmentami lirycznymi, tragizm z komizmem, wzniosłość z groteską itd.

ekspozycja

sytuacja przedstawiona w punkcie wyjścia fabuły dramatycznej; wprowadza odbiorcę w świat postaci, konflikt i problematykę utworu

jednoaktówka

utwór dramatyczny w jednym akcie, zwykle komedia o zwartej fabule i wyraźnie zarysowanych postaciach

komedia

gatunek dramatu, do którego należą utwory o pogodnej tematyce i żywej akcji, zamkniętej pomyślnym rozwiązaniem; operuje środkami komizmu słownego, postaci i sytuacji

monodram

utwór dramatyczny, w którym występuje tylko jeden monologujący bohater, wypowiedź swoją zwracający do publiczności teatralnej, jakiegoś domniemanego audytorium lub do konkretnej osoby nieobecnej na scenie

odsłona

część utworu dramatycznego obejmująca taki odcinek akcji, który rozgrywa się w określonej przestrzeni scenicznej; zmiana dekoracji wyznacza kolejne odsłony w obrębie aktu

tekst główny (polilog)

zbiór wszystkich wypowiedzi postaci występujących w danym utworze dramatycznym, zarówno dialogów, jak i monologów