filozofia - metafizyka malvvina

Cztery grupy metafizyki

1.ontologia 2.dociekania nad poznaniem 3. rozważania nad przyrodą 4. religia i sprawy etyczne

czym jest ontologia

dociekanie istoty czegoś

zadania ontologii

dążenie do definicji rzeczowych terminów - oparte na wniknięciu w znaczenie przysługujące w języku z którego czerpiemy [np. język techniczny]

przykłady pojęć jakimi zajmowała się ontologia

1. substancja - wszystko to, czemu przysługują jakieś cechy, substancja przeciwstawiona cesze - cecha może zachodzić między różnymi przemdiotami 2. byty rzeczywiste vs byty pomyślane(Balladyna) 3. przedmioty realne vs nierealne - przedmioty istniejace a np liczby

idee platońskie

w związku ze sporem między apriorystami i empirystami, platon byl skrajnym apiorystą, idee to twory pojęte w myśli abstrakcyjne, dobro samo w sobie, ideami mają być przede wszytskim uniwersalia

uniwersalia

przedmioty ogólne, koń w ogóle, człowiek w ogóle - uchwytne tylko w pojęciach

spór o uniwersalia

Platon przyznawał uniwersaliom byt rzeczywisty, Arystoteles nie odmawiał uniwersaliom istnienia, ale uważał ich za byty samoistne - stanowią formę rzeczy jednostkowych

jak nazywa się idea przyznająca uniwersaliom byt rzeczywisty i samoistny

skrajny realizm pojęciowy

idea przyznająca ideom byt rzeczywisty ale niesamoistny

umiarkowany realizm pojęciowy

konceptualizm

nie ma uniwersaliów, istnieją tylko ich pojęcia

nominalizm

odmawia uniwersaliom istnienia i przeczy abyśmy mieli ich pojęcia

współczesna postać sporu o uniwersalia

czy nauki aprioryczne (matematyka) badają jakiś w pełni rzeczywisty świat tzw tworów idealnych, jak np. liczby; czy istnieje świat zupełnie niezależny od naszego umysłu

idealizm subiektywny

konsekwencje idealizmu epistemologicznego; umysł może poznać tylko własne przeżycia/konstrukcje. Ciała istnieją to znaczy, że istnieje podmiot, który e przeżywa i jest ich świadom. Nie uznaje przyrody cielesnej. Ciała posiadają byt od podmiotu zależny.

idealizm subiektywny - Berkeley a Kant

Berkeley nie ma różnicy między rzeczywistością a fikcją, u Kanta za światem materialnym opowiada się kryterium doświadczenia, a za fikcjami nie

idealizm obiektywny

uznaje świat w doświadczeniu - zarówno materialny jak i psychiczny - za korelat tworu który nazywa się duchem obiektywnym

teza idealizmu obiektywnego

przyroda to ogół przedmiotów tylko intencjonalnych, stwierdzonych w sądach idealnych(znanych komuś i nieznanych), spełniających kryterium prawdy. Twory przyrody są tylko fenomenami ducha obiektywnego

jedyna prawdziwa rzeczywistość, która istnieje w sensie dosłownym u idealistów obiektywnych

świat idei platońskich = świat ducha obiektywnego. Idealizm obiektywny zbliżony jest do idealizmu platońśkiego

przedstawiciele idealizmu obiektywnego

idealizm obiektywny jest rozwinięciem myśli transcendentalnego idealizmu Kanta przedstawiciele: Fichte, Schelling, Hegel, neokantyści ze szkoły marburskiej i badeńskiej

dialektyka u Hegla

teza + antyteza = synteza, prawa rządzące przyrodą są tylko odbiciem praw rządzących w świecie ducha obiektywnego. Prawa logiki, czyli dialektyki heglowskiej ustanawiają hierarchię, w jakiej następują po sobie twory przyrody

dialektyka Hegla a Marksa

Hegel - a priori, Marks - doświadczenie

dialektyka Marksa

doświadczenie, materialista - przyroda jest cielesna, odmawia istnienia duszom i duchowi obiektywnemu. materializm dialektyczny

rodzaje realizmu

naiwny, krytyczny

realizm naiwny

naturalny pogląd, wyznaje każdy człowiek przed refleksją epistemologiczną

realizm krytyczny

po dokonaniu refleksji epistemologicznej podtrzymujemy tezę o istnieniu tworów przyrody w sensie dosłownym. obraz świata przedstawiony przez zmysły jest mylny. prawdziwy obraz świata narzuca fizyka

dwa problematy zagadnienia struktury przyrody

1. determinizm i indeterminizm - czy wszystko ma swoją przyczynę 2. teologia i mechanizm- czy świat jest urządzony celowo, czy nie

dualizm

istnieją substancje duchowe i cielesne

rodzaje dualizmu

skrajny i umiarkowany

dualizm skrajny - przedstawiciele

św. Augustyn, Descartes

dualizm umiarkowany - przedstawiciele

Arystoteles, św. Tomasz z Akwinu

Arystoteles

materia i forma - dusza jest formą, istnieje tylko dzięki ciału

św. Augustyn i Descartes

dusza i ciało równorzędne

co to monizm i jakie odmiany

tylko jeden rodzaj substancji, materializm, spirytualizm, teoria identyczności

materializm

tylko substancje materialne; ciała są substancjami

materializm mechanistyczny

zjawiska psychiczne jako procesy fizyczne, fizjologiczne

materializm dialektyczny

przyznaje zjawiskom psychicznym odrębność, to ciało cieszy się/smuci

teoria identyczności

monizm właściwy, teoria identyczności duszy i ciała, twórcą Spinoza, istnieje tylko jeden rodzaj substancji, posiada atrybuty zarówno duchowe, jak i fizyczne

spór o przyczynowość

determinizm i indeterminizm

zasada przczynowości

każde zdarzenie jest skutkiem jakiejś przyczyny

wolność woli

zagadnienie determinizmu; czy człowiek mający pewien charakter może postąpić tak czy inaczej

finalizm

istnieją fakty, których nie można zrozumieć inaczej niż jako przejaw celowego działania Stwórcy, urządzone celowo dla dobra organizmów, Bóg porusza świat nie jako poruszyciel, lecz jako cel dążenia

neowitaliści

procesów zachodzących w organizmach nie można przewidzieć bez znania fazy końcowe

holizm

znajomość całości(kolonii/zespołów)niezbędna dla zdania sprawy zachowania się elementów

celowość utylistyczna

coś jest urządzone celowo to znaczy, że w sposób korzystny dla niego, cel przyczynia się do osiągnięcia dobra/korzyści

dowody istnienia boga

1. ontologiczne - istota najdoskonalsza ale nie istniejąca byłaby gorsza od istoty najdoskonalszej istniejącej 2. kosmologiczny - wszelka zmiana w świecie musi mieć swoją przyczynę 3. fizyko-teologiczny - urządzenie świata dziełem najpotężniejszej istoty