Pojęcia filozoficzne Krzysi3k

Epistemologia

dyscyplina filozoficzna zajmująca się badaniem zdolności poznawczych człowieka, zarówno zmysłowych jak i intelektualnych.

Ontologia

dyscyplina filozoficzna zajmująca się badaniem zagadnienia bytu, jego istoty, oraz tego, w jaki sposób przejawia się on w świecie naturalnym i społecznym.

Etyka opisowa

dyscyplina filozoficzna zajmująca się badaniem funkcjonujących w społecznej przestrzeni zasad moralnych, tego, w jaki sposób są one uzasadniane i do jakich konsekwencji prowadzą w praktyce.

Etyka normatywna

dyscyplina filozoficzna zajmująca się formułowaniem i argumentowaniem zasad postępowania moralnie poprawnego.

Moralność

sfera ludzkiego działania, w którą zaangażowane są wartości moralne; etyka jest nauką zajmującą się badaniem moralności, bądź formułowaniem dla niej racjonalnych podstaw. Zatem „etyka” i „moralność” nie są pojęciami zamiennymi.

Estetyka

dyscyplina filozoficzna zajmująca się badaniem tego, w jaki sposób kształtują się i są rozumiane pojęcia piękna i brzydoty.

Determinizm

stanowisko, w myśl którego wszelkie zjawiska występujące w rzeczywistości są ze sobą ściśle powiązane łańcuchem przyczynowo-skutkowym, co znaczy, że każde zjawisko, które za-istniało, musiało zaistnieć na mocy konieczności, zaś to, które nie zaistniało, zaistnieć w żaden sposób nie mogło. W myśl tego stanowiska zostaje całkowicie zanegowana możliwość istnienia wolnej woli

Indeterminizm

– stanowisko głoszące, że żadne bądź niektóre zjawiska nie są zdeterminowane przez żadne przyczyny w sposób konieczny, co znaczy, że pozostaje możliwość istnienia wolnej woli.

Teleologia (lub finalizm)

stanowisko głoszące, że wszelkie procesy, tak przyrodnicze, jak cywilizacyjne, odbywają się w konkretnym, z góry wyznaczonym celu, który je wyznacza, bądź powinny się ze względu na ten cel odbywać.

Kauzalizm

stanowisko głoszące, że wszelkie procesy odbywają się z konkretnych przyczyn – zjawisko jest determinowane przez przyczynę, nie skutek.

Eudajmonizm

stanowisko, w myśl którego szczęście utożsamia się z dobrem moralnym

Hedonizm

stanowisko, w myśl którego przyjemność utożsamia się z dobrem moralnym (hedonizm jest odmianą eudajmonizmu).

Utylitaryzm

stanowisko, w myśl którego utożsamia się ze sobą: przyjemność, szczęście, pożyteczność i dobro moralne, co znaczy, że wszystko, co daje przyjemność, przynosi szczęście i jest poży-teczne jest niezawodnie dobrem moralnym, które stanowi o obowiązkach i prawach każdego człowieka i społeczeństwa (moralnych, społecznych, politycznych, religijnych etc.).

Absolutyzm moralny

stanowisko, w myśl którego istnieje wieczny i uniwersalny zespół wartości moralnych, które w sposób stały i niezmienny implikują określony zespół nieprzekraczalnych norm moralnych. W świetle absolutyzmu moralnego, do moralnych obowiązków człowieka należy jedynie poznanie wspomnianych wartości, oraz podporządkowanie im się.

Relatywizm

stanowisko, w myśl którego wartości moralne, jak i normy moralne, tworzy człowiek, w związku z czym przyjęcie pewnych określonych wartości jest kwestią umowną i zależną od czynników społecznych, ekonomicznych, demograficznych i innych. Zadaniem człowieka jest zbudowanie stabilnego i konsekwentnego systemu norm moralnych – człowiek staje się swoim prawodawcą.

Natywizm

stanowisko, w myśl którego cała bądź część wiedzy jaką człowiek posiada jest mu wrodzona, nie zaś nabyta – uczenie się polega jedynie na przypominaniu jej sobie. W wersji mniej rady-kalnej, jest stanowisko, w myśl którego człowiek już w chwili narodzin posiada określone zdolności poznawcze, nie wiedzę.

Sensualizm

stanowisko, w myśl którego wszelka wiedza posiadana przez człowieka została przez niego nabyta w trakcie życia. W wersji radykalnej sensualizm głosi, że człowiek rodzi się nie posiada-jąc nawet zdolności poznawczych, które nabywa jedynie poprzez doświadczenie.

Empiryzm

stanowisko, w myśl którego pewną i niepodważalną wiedzę zdobyć można jedynie poprzez poznanie zmysłowe, powtarzanie eksperymentów i uogólnianie ich wyników.

Aprioryzm

stanowisko, w myśl którego pewną i niepodważalną wiedzę zdobyć można jedynie droga rozumową, niezależnie od doświadczenia zmysłowego.

Sceptycyzm

stanowisko, w myśl którego poznanie rzeczywistości w sposób niezawodny i niepodważalny jest całkowicie niemożliwe – nie ma wiedzy absolutnie pewnej, dającej się dowieść w sposób niepodważalny.

Idealizm

stanowisko, w myśl którego cała rzeczywistość poznawana zarówno drogą zmysłową jak i rozumową, jest jedynie kopią, odbiciem, niedoskonałą i ulotną realizacją wiecznych i niezmiennych idei. Świat dostępny człowiekowi jest jedynie odbiciem świata idei.

Indukcja

– metoda poznawcza polegająca na przechodzeniu od szczegółowych danych do twierdzeń bardziej ogólnych. Punktem wyjścia jest więc w tej metodzie proste spostrzeżenie lub doświadczenie, rezultatem – wiedza ogólna.

Dedukcja

metoda poznawcza polegająca na przechodzeniu od twierdzeń ogólnych do twierdzeń szczegółowych. Twierdzenia ogólne uzyskiwane są wcześniej drogą indukcyjną, intuicyjną, po-przez objawienie, bądź przejęte na drodze posłuszeństwa autorytetowi..

Materializm

nurt filozoficzny, w obrębie którego zakłada się istnienie tylko jednej substancji - materii; zdaniem materialisty, wszystko, co tradycyjnie uznaje się za odmienne od materii jest nią w rze-czywistości, bądź od niej pochodzi.

Spirytualizm

nurt filozoficzny, w obrębie którego zakłada się istnienie tylko jednej substancji - ducha; zdaniem spirytualisty, wszystko, co uznaje się tradycyjnie za odmienne od ducha jest nim w rzeczywistości, bądź od niego pochodzi.

Aksjomat

twierdzenie prawdziwe samo w sobie, niepotrzebujące dowodzenia, bądź niedające się dowieść.