Prawo i sądy w Polsce lenka

Prawo w ujęciu przedmiotowym

uporządkowany, jednolity zbiór norm i zasad przyjętych i akceptowanych społecznie, których nieprzestrzeganie wiąże się z sankcjami

Prawo w ujęciu podmiotowym

zbiór uprawnień, które posiada jednostka w świetle obowiązujących przepisów, dający jednostce określone prawa i nakładający na nią obowiązki

Funkcje prawa

regulacja (wprowadzenie i utrzymanie ładu społecznego); kontrola (nad społeczeństwem); represja (wymierzanie kary); wychowanie (socjalizacja i resocjalizacja); stabilizacja (utrwalanie ładu społecznego); dynamizacja (wprowadzanie zmian); ochrona (jednostek i wartości); regulacja konfliktów; kulturotwórczość (wspólne prawo generuje wspólną kulturę); dystrybucja (zasady rozdziału dóbr)

Kultura prawna

w danym społeczeństwie ogół wiedzy na temat funkcjonującego prawa, a także sposób odnoszenia się do jego norm

Dobre prawo jest:

stabilne; przejrzyste; spójne

Rodzaje prawa

stanowione; zwyczajowe; precedensowe; religijne; umów; system mieszany

Prawo stanowione

akty prawne wydane przez organy ustawodawcze

Prawo zwyczajowe

niespisane, źródłem są zwyczaje (społecznie akceptowane zasady postępowania); wyznacznikami p.z. są: jego zastosowanie praktyczne i przekonanie społeczeństwa o jego mocy prawnej

Prawo precedensowe

podstawą tego typu prawa jest orzecznictwo sądowe (w danym typie sprawy, po raz pierwszy - precedens)

Prawo religijne

wynikające z wierzeń normy o charakterze etyczno-prawnym, wiążące dla wyznawców danej religii

Umowy

zgodne oświadczenia woli; umowa to stan faktyczny polegający na złożeniu dwóch lub więcej zgodnych oświadczeń woli, które zmierzają do wygenerowania zmian w uprawnieniach lub obowiązkach podmiotów zawierających umowę

System mieszany

próba połaczenia prawa stanowionego i prawa zwyczajowego (głównie w byłych koloniach)

Struktura sądów powszechnych w Polsce

sąd rejonowy (gmina/kilka gmin - sąd I instancji - II w przypadku wykroczeń); sąd okręgowy (min. 2 sądy rejonowe - sąd I instancji dla zbrodni i niektórych występków - są II instancji dla apelacji od wyroków sądów rejonowych); sąd apelacyjny (min. 2 sądy okręgowe - sąd II instancji od orzeczeń sądów okręgowych); Sąd Najwyższy (terytorium RP, z siedzibą w Warszawie)

Sąd Najwyższy

najwyższy organ władzy sądowniczej w Polsce; sąd właściwy dla rozpoznania kasacji od wyroków kończących postępowanie sądowe; stwierdza prawomocność wyborów i referendów ogólnokrajowych; rozstrzyga zagadnienia prawne

Struktura sądów wojskowych w Polsce

Wojskowy Sąd Garnizonowy (garnizon/kilka garnizonów - odpowiednik sądu rejonowego); Wojskowy Sąd Okręgowy (min. 2 garnizony - odpowiednik sądy rejonowego II instancji); Izba Wojskowa Sądu Najwyższego (teren całego kraju - rozpatrywanie apelacji i kasacji od wyroków w sądach wojskowych I i II instancji)

Przestępstwa rozpatrywane przez sądy wojskowe

przeciwko obowiązkowi pełnienia służby wojskowej; przeciwko dyscyplinie wojskowej; przeciwko postępowaniu z podwładnymi; przeciwko zasadom pełnienia służby; przeciwko mieniu wojskowemu; przeciwko organowi wojskowemu lub innemu żołnierzowi; przestępstwa pełnione podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, w obrębie danego obiektu wojskowego, ze szkodą dla instytucji wojska

Sądy administracyjne

wojewódzkie (I instancji - jedno lub kilka województw); Naczelny Sąd Administracyjny (sąd kasacyjny dla orzeczeń sądów wojewódzkich)

Wydziały sądów

cywilny (prawo cywilne); gospodarczy (prawo gospodarcze); grodzki (wykroczenia); karny (prawo karne); ksiąg wieczystych (prawo własności w zakresie nieruchomości); pracy (prawo pracy); rodzinny i ds. nieletnich (prawo rodzinne i opiekuńcze)

Apelacja

odwołanie od wyroku sądu pierwszej instancji do sądu drugiej instancji

Kasacja

odwołanie od ostatecznego wyroku sadu drugiej instancji do najwyższego organu sądowego

Zasady postępowania procesowego

zasada domniemania niewinności (oskarżony pozostaje niewinny do udowodnienia winy); zasada obiektywizmu (sędzia zobowiązany jest do całkowitej bezstronności); prawo do obrony (przysługuje każdemu, jeżeli oskarżonego nie stać, jest mu przydzielany obrońca z urzędu, oskarżony może również bronić się sam); zasada kontradykcyjności (obie strony procesu mają prawo do równego udziału w procesie i przysługują im te same prawa); zasada publiczności (jawność procesu, chyba że sąd postanowi inaczej dla dobra przebiegu procesu); zasada prawdy materialnej (dokładna rekonstrukcja zdarzeń, w czasie których doszło do przestępstwa)

Obywatel styka się z sądem w charakterze:

poszkodowanego; oskarżonego; podejrzanego; świadka

Prawa i obowiązki obywatela w postępowaniu sądowym określają

Konstytucja RP; Powszechna Deklaracja Praw Człowieka; kodeks postępowania - cywilnego, karnego, administracyjnego

Kary (kodeks karny)

grzywna; ograniczenie wolności; pozbawienie wolności (miesiąc do 15 lat); 25 lat pozbawienia wolności; dożywotnie pozbawienie wolności

Środki karne (kodeks karny)

pozbawienie praw publicznych; zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu, prowadzenia określonej działalności gospodarczej; zakaz prowadzenia pojazdów; przepadek mienia; obowiązek naprawienia szkody; nawiązka; świadczenie pieniężne; upublicznienie wyroku

Kategorie przestępstw

zbrodnia (kara pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 3 lata); występek (grzywna powyżej 30 stawek dziennych, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności przekraczająca miesiąc)