rozwoj poznawczy

Nabywanie wiedzy przez mlodych dorosłych i adolescentow

Młodzi dorośli tak jak adolescenci wykazują podobny poziom sprawności w nabywaniu i posługiwaniu się wiedzą abstrakcyjną, a wyższy niż osoby w okresie średniej i późnej dorosłości.

50 rok zycia a wskazniki inteligencji

niektóre wskazniki mogą wzrastać - zwłaszcza gdy rozrozniamy inteligencje plynną i skrystalizowaą

inteligencja płynna

zdolność myślenia abstrakcyjnego i radzenia sobie z nową sytuacją

inteligencja skrystalizowana

olność wykorzystywania wyuczonej informacji zgromadzonej w ciągu życia

wczesna dorosłość a inteligencja

nie stwierdzono wyraźnych różnic między obiema rodzajami inteligencji, chociaż często sprawności związane z inteligencją płynną są na wyższym poziome niż związane z inteligencją skrystalizowaną. W średniej dorosłości jest na odwrót.

kiedy jest optymalny czas dla aktywności poznaczej jednostki?

okres wczesnej dorosłości

Kiedy zaczynają się spadki w poziomie inteligencji?

W okresie 60 roku życia

Jakie piaget zauwazył zmiany w myśleniu dzieci

jakościowe, a Perkins to podjebał

Perspektywa genetyczno- epistemologiczna, Piaget myślenie:

scharekteryzować jako praktyczne, czyli związane z kontekstami treściowymi, płynne i relatywistyczne dialektyczne, umie zauważać sprzeczności i ujmować dynamikę zjawisk i uwzgldniac złożoność systemów.

Myślenie postformalne

następne stadia rozwoju występujące po piagetowskich operacjach formalnych. Na ich rozwój wpływają obowiązki związane z rodziną, pracą relacjami

Myślenie relatywistyczne

zczególnie ważne w relacjach, bo pozwala zrozumieć druga perspektywę. Dorosły człowiek zaczyna rozumieć, że prawda i wiedza zależą od kontekstu, punktu widzenia oraz wartości, jakie ktoś przyjmuje.

Operacje relatywistyczne(operacje relatywistyczne)

1. definiowanie problemu, 2. nazywanie kluczowych zmiennych, 3. refleksja metateoretyczna 4. rozwiązywanie problemów, 5. szukanie możliwych przyczyn zdarzeń, 6. generowanie wielu rozwiązań, 7. ocenianie tych rozwiązań, 8. odkrywanie sprzeczności

Myślenie dialektyczne Basseches

oparte na strukturach dialektycznych, lepsze niż myślenie formalno-operacyjne. człowiek jest świadomy swoich możliwości i ograniczeń oraz potrafi tworzyć różne opinie i poglądy na temat świata, który ciągle się zmienia i nie musi to by spojne

teza-antyteza myslenie dialektyczne

Rozszerzać swoje myślenie o ideę przeciwną, czyli dostrzegać różne punkty widzenia i łączyć je według schematu

myslenie dialektywistyczne 2, 3,4

2. Umieszczać poznawane zjawiska w szerszym kontekście, czyli widzieć je jako część większej całości. 3. Zauważać wzajemne relacje między zjawiskami, ich różnorodność i wieloznaczność. 4. Porównywać różne systemy myślenia i porządkować je.

Badania Bassechesa kto częściej używa myślenia dialektycznego?

dorośli częściej niż młodzież

struktury postformalne

specyficzne dla dorosłych, (obowiązki związane z rodziną, pracą zawodową, nowymi relacjami społecznymi). Wspólną cechą koncepcji jest zanegowanie tezy Piageta o stadium operacji formalnych jako finalnym etapie rozwoju poznawczego.

Sinott badania nad operacjami relatywistycznymi

w rozumowaniu dorosłych uznała je za efekty akomodacji(zmiana sposobu myślenia, bo stare schematy nie wystarczają do rozwiązania problemu.) struktur formalno – operacyjnych w trakcie rozwiązywania typowych zadań dorosłego.

Myslenie relatywistyczne jako myslenie postformalne

kreśla strukturę postformalną jako system porządkujący relację między podsystemami. (Osoba rozwiązująca problemy w sposób postformalny może analizować kwestię z różnych perspektyw, podczas gdy formalnie myślący porusza się w obrębie jednego systemu)

9 operacji relatywistycznych:

1. Definiowanie problemu 2. Nazywanie kluczowych zmiennych 3. Refleksja metateoretyczna (nad teoretycznym i praktycznym aspektem rozwiązania) 4. Wyodrębnienie procesu rozumowania i jego efektu w postaci rozwiązania problemu

operacje relatywistyczne od 5 -9

5. Poszukiwanie złożonych przyczyn analizowanych zdarzeń 6. Generowanie wielu rozwiązań 7. Dokonywanie oceny użyteczności rozwiązań 8. Odkrywanie wewnętrznych sprzeczności w obrębie problemu 9. Ujmowanie kontekstualnego charakteru prawy

„odkrywanie problemów’ Arlin

zadaniem tego stadium jest: zdolność odkrywania problemów≠ rozwiązywanie problemów (to jest w myśleniu formalnym) to 1 to dywergentny (rozne rozwiązania)

Zadania życiowe podejmowane przez dorosłych Arlin

trategia odkrywania problemów może być stosowana przez osoby, posługujące się relatywistycznymi i dialektycznymi operacjami, ukształtowanymi na podstawie struktur myślenia formalnego.

Myslenie systemowe richard commos

formalno – operacyjne relacje między zmiennymi; działania prowadzą do określenia wszystkich związków przyczynowo – skutkowych oraz wyznaczenia wielu ich przyczyn, generując nowe systemy z jedną właściwą dla nich strukturą.

Operacje systemowe

określenie wszystkich możliwych zmiennych przyczynowo skutkowych związków i do wyznaczania przyczyn, generując tak nowe systemy z jedna właściwa dla nich strukturą

Myslenie meta-systemowe richard i commos

(relacje między systemami: porównywanie, przeciwstawianie, przekształcanie i łączenie systemów

myślenie paradygmatyczne richard i commos

te uporządkowania powstają poprzez polaczenie paru meta systemów. Umiejętność odkrywania wielu związków między systemami.

Myślenie metasystemowe commos i richard

polega na analizowaniu, porównywaniu i łączeniu różnych systemów myślenia. Osoba potrafi dostrzegać ich ograniczenia, wzajemne zależności i tworzyć nowe, bardziej ogólne systemy (tzw. meta-systemy)

Myślenie paradygmatyczne commos i richard

oznacza świadomość istnienia różnych paradygmatów (sposobów rozumienia świata) i umiejętność ich krytycznego oceniania oraz zmiany. Człowiek rozumie, że wiedza zależy od przyjętej perspektywy i że żaden paradygmat nie jest absolutny.

Ponadparadygmatyczne myslenie commos i richard

wprowadzany porządek dotyczy zbiory paradygmatów

Myślenie intersystemowe (labubu)

To etap, w którym człowiek łączy logiczne myślenie z realnym światem. → Widzi, że teoria i rzeczywistość to różne, ale równie ważne systemy. → Potrafi stosować wiedzę i logikę, uwzględniając ograniczenia życia (a nie tylko „jak powinno być”).

dualistyczne rozumienie prawdy

–ten sam sąd lub opinia może być oceniana różnie, w zależności od kontekstu. odejście od myślenia absolutnego (logicznego absolutyzmu), w którym prawda jest jedna i niezmienna,

poczucie niepewności

dorosły zaczyna dostrzegać, że jego wiedza nie zawsze jest ostateczna i że może istnieć więcej niż jedno poprawne rozwiązanie w danej sytuacji.

myslenie autonomiczne (zintegrowane) labubu

najwyższy etap rozwoju człowieka. główną rolę w kierowaniu zachowaniem odgrywa struktura Self, czyli poczucie własnego „ja”. Self działa tutaj jako metasystem, co oznacza, że łączy i porządkuje trzy sfery funkcjonowania człowieka:

Schaieco mysli o roznicach w poziome inteligencji płynnej u osób starszych.

uważa, że tu nie chodzi o wiek a o czynnik generacyjny, generacje urodzone przed I wojną światową wyraźnie ustępują generacjom urodzonym później pod względem wykonania wszystkich podtestów testu PMA, za wyjątkiem podtestu „Płynności słownej”

Szukając źródeł i przyczyn interindywidualnego zróżnicowania zmian intraindywidualnych (dlaczego ludzie różnią się między sobą w tym, jak przebiegają ich indywidualne zmiany.) wyszło Schaie, że:

- mogą to być np. choroby naczyniowo-sercowe. - korzystne środowisko, bogate w bodźce stymulujące aktywność intelektualną, które kore

Różnice w jakosciowych cech myslenia

ujawniających się przy rozwiazywaniu codziennych problemów. Młodzi dorośli częściej niż młodzież stosują myślenie relatywistyczne, dialektyczne i zintegrowane, co umożliwia im głębszą analizę napotkanych problemów oraz kreatywne ich rozwiązywani

Program badań sekwencyjnych SLS zrealizowany przez Warnera Schaie’go (20 lat)

Rezultaty badań wskazują, że zmiany regresywne występują w grupach badanych przed 60 r.ż., a ich wielkość (istotna statystycznie) ma praktycznie znaczenie w przypadku grup, które przekroczyły 74 r.ż.

o inteligencji Sternberg

nie można zrozumieć natury inteligencji bez uwzględnienia kontekstu jej przejawiania się. Zakłada, że w kolejnych okresach życia człowieka zmienia się natura inteligencji,

Według Sternberga, środowisko, w którym działa inteligencja

różni się nie tylko między kulturami, ale też między pokoleniami i grupami wiekowymi. Zadania i problemy, z jakimi mierzy się człowiek, zmieniają się wraz z wiekiem — inne ma młodzież, inne dorośli, a inne osoby starsze.

Badania Sternberga nad osobistymi teoriami inteligencji miały na celu sprawdzenie, jak ludzie w różnym wieku rozumieją pojęcie inteligencji.

Analiza wyników wykazała, że dla 30-latków najważniejsze było rozwiązywanie nowych problemów, inteligencja skrystalizowana i radzenie sobie z problemami codziennymi.

Kontekstualizm def

Kontekstualizm def

Myślenie postformalne

Nurt neo- i postpiagetowski wskazał na aspekt rozwoju poznawczego w dorosłości jest ważny dla zrozumienia natury przemian, jakim podlegają kompetencje poznawcze człowieka w wieku średnim

Znaczenie osobowości (struktura Ja) w rozwoju inteligencji

Inteligencja przyjmuje w dorosłości postać, w której czynnikiem regulacji staje się Ja – integrujące i koordynujące. Dzięki temu możliwe jest przekroczenie relatywizmu perspektyw widzenia, rzeczywistości, które oferuje intelekt.

Zmiany w sferze percepcyjno-motorycznej

Najwcześniej zaczyna się podwyższać próg wrażliwości zmysłu wzroku, następnie słuchu i smaku... Jedynie wrażliwość bólowa pozostaje na względnie stałym poziomie.

Spowolnienie czasu reakcji i tempa wykonywania czynności

Najczęściej wskazuje się dwa uwarunkowania tego zjawiska: po-stępujący z wiekiem proces degradacji tkanki nerwowej i brak treningu

Zmiany w sferze pamięci i zapamiętywania

Wydolność pamięci spada stopniowo już od 25- 30 roku życia. W wieku 60-70 lat spadek jest wolniejszy, a po 80 roku życia znacznie przybiera na sile Największy deficyt dotyczy pamięci mechanicznej i bezpośredniej.

Zack i Hasher słabnięcie pamięci prcesualne (poznawcze)

pamięć jest czymś co przebiega etapami i jest związana ścisle z procesem przetwarzania informacji. kiedy starzejemy się zanikają płaty czołowe i hipokamp, co za tym idzie ogranicza się magazynowanie informacji i pobierania informacji z pamięci roboczej.

Pamięć proceduralna (systemowe zapominanie zack i hasher)

odnosi sie do rzeczy zapamietanych automatycznie, bez refleksji, najczęściej podczas codziennej, fizycznej aktywności (np. chodzenia, jazdy samochodem).

Zack Hasher pamiec semantyczna (systemowe zapominaie)

dotyczy faktualnej, dobrze ugruntowanej wiedzy ogólnej (np. nazwy stolicy kraju); jako taka jest elementem inteligencji skrytalizowanej i bazą dla mądrości;

Pamięć epizodyczna

odnosi się do bieżących zdarzeń, Badania dowodzą, że pamięć epizodyczna jest znacząco słabsza niż pamięć semantyczna (średnio o 2 punkty na 8-punktowej skali)

Pamięć autobiograficzna

jest ważna w życiu osób starszych, ale nie dominuje ich myślenia. Wspomnienia z wczesnego dzieciństwa są rzadkie i często nieprzyjemne (tzw. dziecięca amnezja), co tłumaczy się niedojrzałością procesów pamięci lub tłumieniem emocjonalnym.

Wiedza ekspertywna

→ To wysoko wyspecjalizowana, dobrze zorganizowana wiedza w konkretnej dziedzinie, oparta na długim doświadczeniu, praktyce i treningu. → Umożliwia sprawne, trafne i skuteczne rozwiązywanie problemów, nawet mimo ogólnego spadku sprawności poznawczej.

Badania nad ekspertywnością

pokazują, że wysoka sprawność działania opiera się na rozwoju wyspecjalizowanej wiedzy. Dzięki niej spadki podstawowych procesów poznawczych mogą być kompensowane, jeśli dotyczą obszaru ekspertyzy.

Mądrość można rozumieć jako formę ekspertywności

w rozwiązywaniu problemów życia codziennego, rozwijającą się dzięki doświadczeniu, praktyce i różnorodnym przeżyciom, a nasilającą się wraz z wiekiem.

Wspomnienia osób starszych

pozbawione sa szczegolow

Ważne modyfikatory pamięci:

Samoocena i przekonanie o własnym wpływie na wydolność pamięci poprawiają jej funkcjonowanie  Deficyty pamięci obniżają samoocenę i zniechęcają do aktywności wymagającej zaangażowania pamięciowego

Strategia optymalizacyjno – kompensacyjna, zakłada:

1. Selektywność (wybiórcza koncentracja uwagi na tym, co chcemy zapamiętać i odrzucanie z pamięci roboczej niepotrzebnych myśli) 2. Optymalizacja (obróbka zapamiętywanego materiału, polegająca na włączaniu jego treści do pamięci ciągłej, operacyjne)

Jak zmienia się inteligencja ogólna wraz z wiekiem?

Po 60 r.ż. obserwuje się jej stopniowy spadek.

Które funkcje poznawcze obniżają się najszybciej?

Myślenie indukcyjne, wyobraźnia przestrzenna i koordynacja wzrokowo-ruchowa.

Od kiedy widoczne są deficyty funkcji poznawczych? (chodzi o pierwsze widoczne spadki, subtelne)

Około 57. roku życi

Które zdolności pozostają względnie bez ubytków?

Rozumowanie arytmetyczne, kompetencje słowno-pojęciowe i wiedza ogólna.

Jaki typ inteligencji ulega rozpadowi wraz z wiekiem?

nteligencja płynna.

Jaki typ inteligencji utrzymuje się na stałym poziomie?

Inteligencja skrystalizowana.

Jak zmienia się strategia poznania w późnej dorosłości?

Stabilizuje się jako kontynuacja zmian zapoczątkowanych we wczesnej dorosłości.

Jaki typ operacji poznawczych zyskuje na znaczeniu?

Operacje kontekstualno-dialektyczne.

Co umożliwiają operacje dialektyczne?

Syntezę sprzecznych sądów i rozumienie na poziomie metapojęciowym.

Jak wpływają operacje dialektyczne na interpretację zdarzeń?

Pozwalają dostrzegać sens w sytuacjach pozornie bezsensownych.

Jakie preferencje poznawcze wykazują osoby starsze?

Silniejsze preferencje do operowania kategoriami dialektycznym

Co potwierdziła Skala Paradygmatów?

Częstsze stosowanie myślenia dialektycznego przez osoby starsze.

Jak zmienia się charakter procesów poznawczych w drugiej połowie życia? wertykalna/horyzontalna

Od formy wertykalnej do horyzontalnej.

Czym charakteryzuje się forma wertykalna poznania?

Podporządkowaniem emocji intelektowi i myśleniem przyczynowo-skutkowym.

Czym charakteryzuje się forma horyzontalna poznania?

Integracją różnych rodzajów poznania i dążeniem do wglądu w istotę rzeczy.

Na czym polega wnioskowanie pragmatyczne?

Na opieraniu się na doświadczeniu i wiedzy ogólnej przy ocenie tego, co prawdopodobne

Z czym związane jest wnioskowanie pragmatyczne?

→ Z rozumieniem języka naturalnego i integracją nowych informacji z posiadaną wiedzą.

Jakie są ograniczenia wnioskowania pragmatycznego?

rudności w zapamiętywaniu informacji, nasilające się w stresie, sytuacjach konfrontacyjnych i pod presją czasu.

Główne modyfikatory zmian sprawności intelektualnej seniorów:

Poziom wykształcenia Pobrane przez Paulina Pietrzyk (pietrzyk. paulinaa1@o2.pl) lOMoARcPSD|50242556  Rodzaj rozwiązywanych problemów  Typ osobowości  Poziom aspiracji  Rodzaj celów życiowych  Charakter codziennej aktywności

Relatywizm vs dialektywizm

relatywizm jest czescia myslenia formalnego i to bardziej dialektywizm jest mysleniem postformalnym.

Konsolidować się

łączyć się, wzmacniać, utrwalać lub scalać w jedną, silniejszą całość

Co wykazali Baltes i Willis w badaniach nad inteligencją osób starszych?

Że trening poznawczy może znacząco poprawić sprawność intelektualną nawet po 70 r.ż.

Z czym wiąże się obniżanie inteligencji wraz z wiekiem?

Ze zmianą zadań życiowych i oczekiwań społecznych.

Czym jest efekt generacyjny?

pływem specyficznych doświadczeń danego pokolenia wynikających z warunków społeczno-kulturowych i historycznych

Jakie czynniki kształtują kontekst życia kolejnych pokoleń?

Rozwój społeczno-gospodarczy, nowe technologie, migracje i tempo życia.

Zmiana sposobu poznawania

W młodości poznawanie ma charakter „pionowy” – skupiony na jednej rzeczy. • W starszym wieku – bardziej poziomy i integrujący różne aspekty życia (emocje, relacje, doświadczenia).

Jaki wpływ mają czynniki genetyczne na pamięć?

Mogą przyspieszać jej deteriorację (pogorszenie).

Który gen wiąże się ze sprawnością pamięci roboczej?

Gen APOE (apolipoproteina E).

. Który allel genu APOE jest szczególnie niekorzystny?

Allel ε4.

Za co odpowiada allel ε4 genu APOE?

Za transport cholesterolu i odkładanie się płytek starczych w mózgu.

Jak wpływa allel ε4 na pamięć?

Zwiększa ryzyko szybszej deterioracji pamięci.

Z jaką chorobą wiąże się obecność allelu ε4?

Z podwyższonym ryzykiem choroby Alzheimera.

Jaka jest odziedziczalność cech pamięci?

Od około 32% do 70%.

Na jaki typ pamięci geny wpływają silniej?

Na pamięć roboczą i krótkoterminową.

Na jaki typ pamięci geny wpływają słabiej?

Na pamięć długoterminową.

Kiedy wpływ genów na pamięć staje się najbardziej widoczny?

U osób powyżej 80. roku życia.

W późnej dorosłości myślenie stabilizuje się i staje dojrzalsze.

Pojawia się więcej myślenia kontekstowego i dialektycznego, czyli takiego, które łączy różne punkty widzenia i potrafi dostrzec sprzeczności.

Krytyka Piageta

Zgromadzono dowody empiryczne, że rozwój zmierza w kierunku stadium operacji formalnych, ale mało osob dorsolych je osiąga. Ponadto czasami w doroslosci się one stablizuja albo zachodzi ich regres.

Czynniki wpływające na sprawność intelektualną osób starszych

Efekt pokoleniowy (birth cohort effect) – młodsze pokolenia są lepiej wykształcone i wychowane, Trening intelektualny Poziom aspiracji i celów, Wykształcenie i rodzaj zadań w życiu

Nurt zachowawczy

Tutaj bazuje się na teorii piageta jeynie się ja modyfikuje lub rozwija. Nie rozwiniecie się operacji formalnych uważane jest za ‘opoznienia rozwojowe’, uwaza się ze często no to maja czynniki socjokulturowe.

Zaangażowanie epistemiczne (Riegel)

oznacza aktywne i refleksyjne podejście do wiedzy. Człowiek rozumie, że poznanie nie jest absolutne, dlatego bada różne źródła, analizuje i samodzielnie formułuje sądy.

5 stadium

Jedni, ze metasystemowe i paradygmatyczne (te sa lepsze od formalnych)

Rozwoj poznawczy 3 wilki

perspektywa psychometryczna, poznawczo rozwojowa - epistematyczno genetyczna, procesualna

Psychometryczna

psychometria - pomiar zdolnosci, cech zdolnosci spychicznych, zmiany ILOŚCIOWE, bo jakies testy itp

Efekt kohorty

testy dane trzeba odnowic co najwyzej 30 lat

Perspektywa poznawczo - rozwojowa

Jak sie rozwija roziwązywanie problemów, jak rozwija się poznanie, umiejętność rozwiązywania problemów

Epistemonologiczna - genetyczna

genetyczne zwiazne pochodzenie, skad pochodzi poznanie jak sie rozwija, skad bierze sie rozwijanie problemow, jest jeden problem i na roznych etapach życia mozemy go inaczej rozwiazac

perspektywa procesualna

to co z psych, poznawczej - jak zmieniaja sie i co temu towarzyszy: uwaga, pamięć, inteligencja

Zmiany ilosciowe inaczej

konfiguracyjne

Płynna(to co kurcbart mówił)

dziedziczona, ujawnia sie w zadaniach nowych, (abstrahowanie), zadania nie werbalne, pakowanie palety na tira, ZADANIA SZYBKOSCIOWE spadek 35rz

Skrystalizowana (to co Kurcbart mówił)

Wzrasta do 80 r. z, nie szybkosciowe, pytania o wiedze i informacje, myslenie abstrakcyjn, co maja wspolnego czapka i spodnie

inteligencja mechaniczna

plynna

inteligencja pragmatyczna

o praktyczne wykorzystanie wiedzy i doświadczenia w realnym życiu., z wiekiem sie poprawia

Teoria kapsulacji

Według niej system poznawczy tworzą 3 wymiary: przetwarzania informacji, wiedzy i myślenia. Model ten ujmuje system poznawczy człowieka w sposób całościowy oraz zintegrowany, uwzględniając wymienione 3 wymiary.

Zadania werbalne i niewerbalne

Zdolności niewerbalne wykazują wyższą tendencję wzrostową w początkowych okresach życia i osiągają szczytowy poziom w okresie dojrzewania. Utrzymują się do okresu wczesnej dorosłości, kiedy to zdolności werbalne osiągają szczyt.

Zadania szybkościowe i nie szybkościowe

U ludzi dorosłych i starzejących się spada szybkość wykonywanych zadań.

Inteligencja mechaniczna i pragmatyczna

Inteligencja mechaniczna wykazuje ubytki w średnim wieku i późnej dorosłości, natomiast pragmatyczna poprawia się wraz z wiekiem.

Twórczość w myśleniu człowieka

Zdolność do myślenia dywergencyjnego rozwija się przez całe życie. Płynność, giętkość i oryginalność myślenia jest najwyższa u osób w średnim wieku, więc jest to okres szczytowy twórczego potencjału człowieka.

• Sensoryczna

bardzo słaba u niemowląt, w średnim dzieciństwie jest porównywalna z tą u dorosłych. Wydaje się, że słabnie z wiekiem (na skutek obniżenia wrażliwości sensorycznej), ale niektóre jej aspekty pozostają na poziomie dorosłych.

Krótkotrwała

po okresie dorastania zakres pamięci bezpośredniej nie ulega pogorszeniu aż do późnej starości.

Długotrwała

trafność zapamiętywania pogarsza się od okresu dorastania.

Spowolnienie procesów poznawczych

Czas reakcji spada do późnej adolescencji, utrzymuje się w latach 20, pod ich koniec zaczyna rosnąć.

Podejście procesualne – czyli o stricte procesach poznawczych.

Wg Piageta człowiek dorosły problem rozwiązuje przez myślenie indukcyjne i dedukcyjne (albo abstrakcyjne.) Strategia hipotetyczno-dedukcyjna – czyli to dedukcyjne

Myślenie zintegrowane (intersystemowe i autonomiczne)

Labouvie-Vief ocenia takie cechy myślenia dorosłych jak nasycenie osobistym doświadczeniem, odejście od zasad formalnej logiki na rzecz intuicji jako właściwe dla wiedzy „mitycznej” rozwijającej się równolegle do „logicznej”.

to ta labubu wymyslila 4 rodzaje autoreguacji

presystemowy, intrasystemowy, intersystemowy i autonomiczny

Arlin – Komosa – Richards o co z nimi chodzi?

Autorzy ci należą do nurtu badań nad rozwojem poznawczym dorosłych, który zakłada, że rozwój myślenia nie kończy się na stadium formalno-operacyjnym (Piaget), lecz trwa dalej i przyjmuje nową jakość.

(Arlin – Komosa – Richards wspolna idea ich koncepcji

myślenie staje się kontekstowe, dialektyczne (akceptuje sprzeczności), pragmatyczne (zorientowane na realne życie), integrujące logikę, emocje i doświadczenie.

2 sposoby różnicowania złożoności problemów:

Horyzontalny  ze względu na ilość informacji zawartej w zadaniu i koniecznej dla poprawnego rozwiązania

torowanie

poprawia zapamiętywanie o ok. 12%, przy czym efekt torowania nie dotyczy osób najstarszych. Rezultat to wykorzystywanie strategii mnemotechnicznych (kojarzenia nowego słowa z znanym) przez osoby młodsze.