Inżynieria tkankowa

Niesymetryczny podział

Podział komórki, w wyniku którego powstają dwie komórki potomne o różnych właściwościach. Zaobserwowano w niektórych, ale nie we wszystkich komórkach macierzystych.

Atrofia

Zanik lub zmniejszenie rozmiaru narządu, tkanki lub części ciała w wyniku choroby, urazu lub nieużywania.

Komórka beta

Rodzaj komórek znajdujących się w trzustce (zwłaszcza w wysepkach Langerhansa), który wytwarza hormon insulinę.

Blastocysta

Kula złożona z około 250 komórek, która utworzyła się około pięciu dni po zapłodnieniu.

Szpik kostny

Tkanka wypełniająca ubytki w środku kości. Powstawanie krwinek (czerwonych krwinek, białych krwinek i płytek krwi) zachodzi w szpiku kostnym. Hematopoetyczne komórki macierzyste znajdują się również w szpiku kostnym.

Nowotwór

Każdy złośliwy wzrost lub guz spowodowany nieprawidłowym i niekontrolowanym podziałem komórek.

Hodowla komórkowa

Proces, w którym żywe komórki są hodowane w laboratorium. Komórki umieszcza się na szalce Petriego i podaje mieszaninę składników odżywczych, aby mogły przeżyć i dzielić się.

Linia komórkowa

Populacja komórek niosących te same geny, hodowanych w laboratorium przez wiele cykli wzrostu i podziałów przez wiele pokoleń komórek.

Komórkowa terapia zastępcza

Wymiana uszkodzonych komórek na zdrowe komórki pochodzące z komórek macierzystych, zdolnych do samoodnawiania i różnicowania. Hodowane w laboratorium mogą zastępować chore tkanki, a użycie komórek pacjenta zmniejsza ryzyko odrzutu immunologicznego.

Podział

Podział i wynikające z niego namnażanie się komórek we wczesnym zarodku.

Badania kliniczne

Badanie naukowe prowadzone na ludziach w celu oceny bezpieczeństwa i skuteczności nowych leków, terapii lub sposobów leczenia. Obejmuje cztery fazy – od wstępnych testów w małych grupach po obserwację po wprowadzeniu leczenia na rynek.

Sklonowany embrion

Termin używany do opisania zarodka wyprodukowanego przy użyciu transferu jądra.

Krew pępowinowa

Krew z pępowiny noworodka; szczególnie bogate źródło komórek macierzystych, zwłaszcza krwiotwórczych komórek macierzystych.

Demielinizacja

Usunięcie mieliny, białka izolującego i ochronnego, które pokrywa neurony.

Cukrzyca

Stan, w którym ilość glukozy we krwi jest zbyt wysoka, ponieważ trzustka nie wytwarza wystarczającej ilości hormonu insuliny (który pomaga glukozie dostać się do komórek organizmu) lub insulina nie działa prawidłowo.

Różnicowanie

Proces, w wyniku którego komórki specjalizują się w wykonywaniu określonych zadań. Kiedy komórka nie może już się różnicować, mówi się, że jest zróżnicowana terminalnie.

Embrionalne komórki macierzyste

Komórki macierzyste z wewnętrznej masy komórkowej blastocysty, która będzie dalej produkować każdą komórkę w ludzkim ciele.

Gastrulacja

Etap rozwoju zarodka występujący w trzecim tygodniu po zapłodnieniu, kiedy wewnętrzna masa komórkowa tworzy trzy warstwy (ektodermę, mezodermę i endodermę), które staną się różnymi obszarami zarodka.

Komórki rozrodcze

Komórki rozrodcze w organizmach wielokomórkowych, takie jak plemniki i komórki jajowe.

Hematopoetyczne komórki macierzyste

Komórki macierzyste znajdujące się w szpiku kostnym lub krwi, które dają początek wszystkim typom komórek krwi.

Hepatocyty

Główny typ komórek występujący w wątrobie. Są funkcjonalnymi komórkami wątroby i stanowią 70-80% komórek znajdujących się w wątrobie.

Odrzucenie immunologiczne

Układ odpornościowy atakuje obcą tkankę wprowadzoną do organizmu, np. przeszczepy.

Indukowane pluripotencjalnie komórki macierzyste

Rodzaj komórki macierzystej, która jest sztucznie wytwarzana z dorosłej komórki somatycznej (np. komórki skóry) poprzez włączenie czterech określonych genów. Dlatego komórka niepluripotencjalna jest indukowana, aby stała się pluripotencjalna.

Zwyrodnienie plamki żółtej

Choroba oczu spowodowana degeneracją komórek w części siatkówki zwanej plamką żółtą. Powoduje to niewyraźne widzenie, a w niektórych przypadkach ślepotę.

Model

Próbka biologiczna, która symuluje procesy zachodzące np. w chorobie człowieka, dzięki czemu może być wykorzystana do badań zamiast człowieka z tą chorobą. Modelami mogą być hodowle komórek, zwierzęta lub nawet modele komputerowe.

Choroba neuronów ruchowych (MND)

To choroba, która powoduje uszkodzenie neuronów ruchowych. Może to prowadzić do zaniku mięśni, co z kolei powoduje utratę mobilności i trudności w połykaniu, mówieniu i oddychaniu. W większości przypadków przyczyna MND jest nieznana.

Stwardnienie rozsiane (SM)

Choroba autoimmunologiczna, w której własny układ odpornościowy organizmu atakuje powłokę ochronną wokół nerwów zwaną mieliną. Może powodować niepełnosprawność fizyczną lub poznawczą (uczenie się lub rozumowanie).

Multipotencjalne komórki

Komórki macierzyste, które są zdolne do wytworzenia podzbioru w pełni zróżnicowanych komórek.

Transfer jądrowy

Proces, w którym jądro komórki jajowej jest usuwane i zastępowane jądrem innej komórki, którą może być komórka rozrodcza lub komórka somatyczna.

Oligodendrocyt

Rodzaj komórki, która osłania aksony neuronów mieliną, białkiem izolującym i ochronnym.

Zapalenie kości i stawów

Choroba zwyrodnieniowa stawów spowodowana stopniową utratą chrząstki.

Specyficzna dla pacjenta terapia komórkami macierzystymi

Terapia polegająca na leczeniu pacjenta za pomocą genetycznie dopasowanych komórek somatycznych lub macierzystych, wytwarzanych z materiału pochodzącego od pacjenta, co pozwala ograniczyć ryzyko odrzutu immunologicznego.

Fenotyp

Zespól cech komórki zależnych od jej genotypu, w immunologii unikalny dla danych komórek zbór markerów powierzchniowych; na podstawie fenotypu możemy izolować interesujące nas komórki.

Komórki pluripotencjalne

Zdolne do powstania wszystkich rodzajów komórek dojrzałego organizmu, ale niezdolne do podtrzymania rozwoju zarodka.

Farmakologia regeneracyjna

Rekonstrukcja chorej lub uszkodzonej tkanki poprzez aktywację komórek rezydujących metodami farmakologicznymi.

Remielinizacja

Regeneracja mieliny, izolującego i ochronnego białka pokrywającego neurony, które zostały uszkodzone w chorobach takich jak stwardnienie rozsiane (MS).

Reprogramowanie

Zmiana stanu różnicowania w komórce, jak to ma miejsce w przypadku produkcji komórek iPS.

Samo-odnawialność

Zdolność komórki macierzystej do dzielenia się i wytwarzania własnych kopii przez nieokreślony czas. Jest to cecha definiująca komórki macierzyste.

Komórka somatyczna

Komórki dostosowane do konkretnego zadania. Komórki skóry, krwinki czerwone, neurony, hepatocyty, komórki beta to wszystkie rodzaje wyspecjalizowanych komórek. Komórki macierzyste są niewyspecjalizowane.

Komórka wyspecjalizowana

Komórki, które są specyficzne lub występują wyłącznie w pojedynczej tkance organizmu.

Komórki macierzyste

Niezróżnicowane komórki pochodzenia zarodkowego lub tkankowego charakteryzujące się zdolnością do proliferacji w długim czasie i do różnicowania w komórki tkanek pochodzące ze wszystkich trzech listków zarodkowych.

Linia komórek macierzystych

Termin określający określony szczep stale dzielących się komórek macierzystych o unikalnej nazwie, pochodzący z jednej początkowej kultury komórkowej, uzyskanej z komórek ES, iPS lub tkankowych komórek macierzystych.

Komórka macierzysta tkankowa

Komórki macierzyste występujące w niektórych tkankach dorosłych (i płodów), używane do uzupełniania komórek w ciele, zastępując te, które naturalnie się zużywają. Są czasami określane jako dorosłe komórki macierzyste.

Komórki totipotencjalne

Komórki, które posiadają zdolność do rozwinięcia się w zarodek, który może następnie rozwinąć się w kompletny organizm (w tym wytworzenie łożyska).

Zygota

Diploidalna, totipotencjalna komórka powstała, gdy komórka jajowa i plemnik łączą się.

Komórka aneuploidalna

Komórka z nieprawidłową liczbą chromosomów.

Komórki autologiczne

Komórki tego samego osobnika.

Bioreaktory (fermentatory)

Naczynia hodowlane o dużej pojemności, używane do prowadzenia hodowli komórkowej na dużą skalę.

Czynniki wzrostu

Białka lub połączenia białek i wielocukrów pobudzające rozrost i dojrzewanie niezróżnicowanych prekursorowych komórek, także uwalniane do krwi przez płytko krwi lub śródbłonek.

Eksplant

Fragment tkanki lub narządu wycięty z organizmu i hodowany in vitro.

Euploidalność

Obecność w komórce liczby chromosomów będących całkowitą wielokrotnością liczby haploidalnej charakterystycznej dla gatunku.

Inokulum

Wyjściowa zawiesina komórek wprowadzana do medium podczas zakładania hodowli.

Odróżnicowanie (dedyferencjacja)

Nieodwracalna stopniowa utrata cech zróżnicowania, które komórki przejawiają in vivo.

Prekursory

Późne komórki ukierunkowane o niskim potencjale proliferacyjnym i zdolności do tworzenia małych kolonii komórek potomnych, zdolnych do samoodnawiania.

Progenitory

Wczesne komórki ukierunkowane, posiadające wysoki potencjał proliferacyjny i zdolność do tworzenia kolonii komórek potomnych, bez zdolności do samoodnawiania.