składnia

zdanie pojedyńcze

składa się z jednego orzeczenia

zdanie złożone

ma co najmniej dwa orzeczenia

zdanie bez podmiotu

zdanie bezpodmiotowe

zdań bezpodmiotowych używamy najczęściej gdy mówimy o:

zjawiskach przyrody (grzmi pada) stanach fizycznych lub psychicznych ludzi(zrobilo nam sie smutno bylo nam wesolo) czynnosciach lub stanach blizej nieokreslonych (krzczano bez przerwy, w oddali slychac bylo gory)

zdania dzielimy na

oznajmujace, pytajace i rozkazujace

orzeczenie odpowiada na pytania

co robi? co się z nim dzieje?

orzeczenie czasownikowe

to czasownik w formie osobowej zklada sie z orzecznika i lacznika np: pracowity chlopiec zostanie lekarzem (orzeczenie imienne- zostanie lekarzem) moj kolega byl na mecie pierwszy (orzeczenie imienne byl pierwszy)

podmiot pytania

kto co? dorota wyjechala na wakacje (dorota) moze byc wyrazony rowniez rzeczownikiem zaimkiem przymiotnikiem liczebnikiem bezokoliczniek, imieslowem przymiotnikowym

rodzaje podmiotow

podmiot gramatyczny, logiczny, domyslny, szeregowy

podmiot gramatyczny

wyrazony rzeczownikiem lub zaimkiem w mianowniku cala noc padal puszysty snieg (snieg)

podmiot logiczny

wystepuje w dopelniaczu (na zebraniu nie bylo katarzyny(katarzyny))

podmiot szeregowy

skladajacy sie z kilku wyrazow np: na stole kuchennym leza marchewki, gruszki i buraki

podmiot domyslny

podmiot nie jest wyrazony zadnym wyrazem np: swietnie jezdze na nartach (ja)

przydawka

jaki? ktory? czyj? ile? czego? z czego?

przyklad przydawki

zielony sweter (jaki?) pierwszy zawodnik(ktory?) rower michala(czyj?)

dopelnienie

czesc zdania okreslajaca czasownik opowiada na wszystkie pytania przypdkow oprocz mianownika i wolacza

przyklad dopelnienia

lubie malowac (co robic-malowac) opowiedzialem koledze (konu?-koledze)

okolicznik

gdzie? kiedy? jak? dlaczego? w jakim celu? pod jakim warunkiem? mimo czego?

rodzaje okolicznikow

miejsca czasu sposobu

okolicznik miejsca

okresla miejsce pytania: gdzie skad dokad ktoredy// na ubraniu byla siersc (na ubraniu)

okolicznik czasu

kiedy odkad jak dlugo // jutro pojade (jutro)

okolicznik sposobu

jak w jaki sposob? robert szybko biega (szybko)

okolicznik celu

po co? w jakim celu? poszedlem do sklepu po chleb (po chleb)

okolicznik przyczyny

z jakiego powodu? dlaczego? wskutek ulewy tama na rzece zostala przerwana (wskutek ulewy)

ile jest czesci zdania

dwie glowne podmiot i orzeczenie i 3 poboczne przydawka, dopelnienie i okolicznik

związek główny i poboczny

główny to związek orzeczenia i podmiotu a poboczne to podmiotu lub orzeczenia z czyms innym

w zwiazkach pobocznych wyrozniamy

wyraz nadrzedny(okreslany) i podrzedny(okreslajacy)

przyklady podrzednych i nadrzednych

dziewczynka mała (dziewczynka nadrzedny) (mala podrzedny)

zaspiewala piosenke

zaspiewala nadrzedny piosenke podrzedny

w zdaniu pojednynczym sa trzy rodzaje zwiazkow jakie?

zwiazek zgody, zwiazek rządu i zwiazek przynależności

związek zgody

to relacja składniowa, w której wyraz określający przyjmuje tę samą formę gramatyczną (rodzaj, liczbę, przypadek) co wyraz określany

wazne

ok

związek rządu

wyraz nadrzędny narzuca podrzędnemu formę gramatyczna np: czytam (co?) gazetę

związek przynależności

wyraz nadrzędny nie wymaga od podrzędnego określonej formy gramatycznej np: czytam (jak?) wyraźnie mieszkają (gdzie?) blisko

wyraz podrzędny

jest zazwyczaj nieodmienny

równoważnik zdania

wypowiedzenie przekazujące pełną treść, które nie zawiera orzeczenia (czasownika w formie osobowej).