lektury

kiedy osoby nie są ze sobą w pełnym kontakcie

osoby nie są ze sobą w pełnym kontakcie kiedy np. jedna udaje tylko zainteresowanie, jest myślami gdzie indziej, nie widzi smutku czy rozżalenia, narzuca swoje poglądy

co oznacza dobry kontakt interpersonalny

dobry kontakt interpersonalny oznacza gotowość i możliwość pełnej, otwartej, dwustronnej komunikacji treści pojawiających się w polu świadomości

kiedy jest wejście w dobry kontakt

gdy osoby są gotowe ujawnić przed sobą wiele, gdy mają wrażenie, że potrafią odczuć nastrój drugiej osoby, gdy mają wrażenie, że są razem a nie osobno, itp

co to jest kontakt diagnostyczny

sytuacja spełniająca warunki, aby klient powiedział informacje o swoim życiu niezbędne do celów diagnostycznych. Te informacje są czasem intymne, a nawet ukrywane przed bliskimi osobami

różnica między kontaktem interpersonalnym, a kontaktem diagnostycznym

w kontakcie interpersonalnym uwaga obu osób koncentruje się na przemian na obu osobach

asymetria komunikacji

stworzenie takich warunków osobie badanej, aby mogła w jak najbardziej otwarty pełny sposób wejść w kontakt sama ze sobą

asymetria ról uczestników interakcji

diagnosta ukierunkowuje tematyczny tok wypowiedzi osoby badanej, kontroluje sytuację, a jednocześnie jest na usługach osoby badanej

Introspekcyjne wskaźniki kontaktu diagnostycznego

1. diagnosta jest autentycznie zainteresowany, akceptuje, rozumie

Behawioralne wskaźniki kontaktu diagnostycznego

1. brak wyraźnego oporu 2. udzielanie odpowiedzi na pytania 3. adekwatność przeżywanych reakcji emocjonalnych 4. wiarygodność informacji 5. stosunek informacji udzielonych spontanicznie do informacji uzyskanych po pytaniu

kiedy kontakt diagnostyczny nie musi być taki głęboki

np. w telefonie zaufania

Rola kontaktu diagnostycznego dla osoby badanej

1. koncentrowania się na sobie 2. ogólne zaufanie 3. pomaga mierzyć się z lękiem i negatywnymi emocjami

Rola kontaktu diagnostycznego dla diagnosty

1. zwiększa zainteresowanie osobą badaną 2. utrudnia samopotwierdzenie 3. dane z recypatii

czynniki niezależne od zachowania diagnosty

np. stopień intymności udzielanych przez osobę badaną informacji

Techniki nawiązywania kontaktu

1. efekt hallo - wyrabianie opinii na czyjś temat na podstawie pierwszego wrażenia 2. diagnosta powinien być partnerem, a nie osobą o wyższej pozycji, bo zwiększa to dystans

czynniki utrudniające nawiązanie kontaktu ze strony diagnosty

1. zachowania ignorujące prawa dynamiki kontaktu 2. nadmierna/nienaturalna ekspresja pozytywnego ustosunkowania do badanego

Techniki podtrzymania kontaktu

1. sygnalizowanie akceptacji, zrozumienia i zainteresowania (werbalnie i nie) 2. prośba o rozwinięcie tematu, parafraza 3. akceptacja i odzwierciedlenie uczuć osoby badanej 4. wpływ milczenia na kontakt

kontakt pozorny

informacje od osoby badanej są konwencjonalne i w niewielkim stopniu odróżniają ją od innych osób; forma wypowiedzi jest nieadekwatna do omawianych treści; wypowiedzi osoby badanej na każdy temat są bardzo lakoniczne

kontakt rzeczywisty

gdy jest osoba mówi szczerze, a diagnosta słucha i rozumie

introspekcyjne wskaźniki kontaktu pozornego (autoobserwacja)

1. znudzenie i małe zainteresowanie badanym 2. diagnosta wie, co osoba badana za chwilę powie 3.

przyczyny kontaktu pozornego tkwiące w relacji diagnosta-osoba badana

osoba badana nie koniecznie będzie czuć się komfortowo w takiej rozmowie, jeśli diagnosta również nie czuje się wygodnie to interakcja może przypominać rozmowę między dwoma kolegami

przyczyny kontaktu pozornego związane z postępowaniem diagnosty

1. brak kompetencji diagnosty 2. obawa przed intymnym kontaktem 3. zbyt sztywny model teoretyczny 4. brak zainteresowania osobą badaną

przyczyny kontaktu pozornego związane z osobą badaną

1. świadome dążenie do zatajenia pewnych spraw 2. chęć kierowania wrażeniami diagnosty

sygnałem oporu może być

przeciągające się milczenie po pytaniu; odpowiedzenie na pytanie wymijająco, zmieniając treść rozmowy; intelektualizacja; nagłe zmniejszenie głębokości i konkretności wypowiedzi; zmiana sposobu mówienia; charakter somatyczny; atak

opór o charakterze wewnętrznym (źródło oporu)

dany temat budzi lęk i niepokój; wstyd; poczucie winy

opór ze względu na postępowanie diagnosty (źródło oporu)

zagrażające pytania zbyt szybko; pytania sugerujące, zamknięte; ubogie reakcje diagnosty, zmniejszają poczucie bycia rozumianym i motywację; zbyt długie milczenie; natrętne domaganie się odpowiedzi

techniki radzenia sobie z oporem

1. foot in the door/stworzenie przyczółka 2. milczenie 3. zmiana lub przeformułowanie pytania 4. komunikaty o dostrzeganiu trudności osoby badanej 5. parafraza 6. udzielanie dodatkowych informacji

sposoby radzenia sobie z aktywnym oporem (jak wytrzymać)

zarzutów nie traktować personalnie, a jako wyraz emocji; nie dać się wciągnąć w polemikę o swoich emocjach; użycie pytania “dlaczego

ryzyko wzrostu oporu przy próbach jego przezwyciężenia

pytania sugerujące; interpretacje “wydaje mi się, że ...”; nacisk na osobę badaną - jeśli mi powiesz to będę mógł zrozumieć

motywy nacisku osoby badanej na wyrażanie opinii przez diagnostę

im mniejsza jest asymetria ról, tym większa będzie skłonność do zachowania mającego na celu unormalnienie interakcji

3 style funkcjonowania diagnosty w kontakcie z badanym

1. psychoanalityczny;. humanistyczny/egzystencjalno-fenomenologiczny 3. chuj wie - jakieś połączenie ich.

Osobowość diagnosty a zdolność do wchodzenia w kontakt z osobą badaną

nawyk oceniania i wartościowania postępowania innych osób; nadmierne poczucie odpowiedzialności; tendencja do dominacji i autoprezentacji; lęk diagnosty np. przed własną bezradnością

2 główne funkcje pytań

1. informacyjna 2. motywująca

każde pytanie niesie 2 informacje dla badanego

1. informację o celu i obszarze poszukiwań 2. informację o zainteresowaniu diagnosty danymi z tego obszaru

warunki określające użyteczność pytań zamkniętych i otwartych - Kahn i Cannell

cel wywiadu; poziom wiedzy osoby badanej na dany temat; stopień przemyślenia i ustrukturalizowania danego tematu; siła motywująca pytania;

Pytania wprost i nie wprost - 2 rozumienia

1. w teorii praktycznie wszystkie pytania w wywiadzie są nie wprost, bo nie spytamy się osoby wprost o jakiś konstrukt teoretyczny

Pytania sugerujące (naprowadzające) - kiedy możemy używać

1. sprawdzić na ile badany przeciwstawi się sugestii 2. ułatwienie odpowiedzi na pytanie potencjalnie zagrażające “jak często kłóci się pani z mężem”

progresja

polega na tym, że najpierw pytamy o sprawy zbliżone do tych o których naprawdę chcemy zapytać, a są mniej zagrażające potem przechodzimy stopniowo do sprawy właściwej

logika badającego i logika badanego

diagnosta zmierza do określonych celów i stara się wywiad konstruować tak, by te cele osiągnąć; badający musi uwzględnić logikę badanego i tak postępować, by jej nie zaburzyć

sekwencje tematów w wywiadzie

zaczynamy od tematów stosunkowo neutralnych emocjonalnie i łatwych przechodzimy do coraz trudniejszych w miarę rozwijania się kontaktu klinicznego

konstrukcja spirali

te same pytania z biegiem wywiadu mogą być omawiane coraz bardziej szczegółowo

zakotwiczenie wywiadu

nie kończyć wywiadu nagle - poinformować, że zbliżamy się do końca kończyć wywiad tak, żeby osoba nie wyszła w stanie silnego napięcia emocjonalnego

czas trwania wywiadu zależy od

celu wywiadu; możliwości badającego; stanu osoby badanej

typowe błędy (językowe) popełniane przez diagnostów

język za trudny; język sztuczny

jak radzić sobie z tym problemem (zbyt sztucznego języka)

dobierać badających znających specyficzny język badanego; zapoznać się z językiem i jego niuansami poza wywiadem; poprosić osobę badaną aby starała się mówić językiem literackim, unikając slangu;

stopień kierowania wywiadem

dobry wywiad to taki w którym aktywność diagnosty jest ograniczona do, niezbędnego dla podtrzymania kontaktu i uzyskania istotnych danych, minimum

głębokość wywiadu

stopień w jakim dociera się w wywiadzie do treści emocjonalnie ważnych, intymnych, często trudnych dostępnych także dla samej osoby badanej

od czego zależy głębokość wywiadu

od celu wywiadu; orientacji teoretycznej diagnosty; wgląd osoby badanej; względy etyczne

sporządzanie notatek w trakcie wywiadu

większa wierność zapisu; zakłóca przebieg kontaktu; ciężko dobrze słuchać i wiernie notować; pacjent może poczuć się mniej ważny od notatek; poczucie zagrożenia (jak z magnetofonem); poczucie osoby, że notatka może kryć oceny i opinie;

robienie notatek po wywiadzie

zniekształcenie danych po czasie; ważne by notatki były sporządzone bezpośrednio po wywiadzie; brak zagrożenia dla osoby badanej;

wywiad jako gwałcenie prawa do intymności

pytanie czy i na ile psycholog ma prawo nalegać na osobę badaną, broniącą się przed odkryciem

wywiad jako manipulacja

reguły prowadzenia wywiadu są czasem odbierane jako reguły manipulacji

pytania na które powinien odpowiedzieć diagnosta planując tematykę wywiadu:

1. po co prowadzę wywiad 2. w jakich kategoriach będę formułował twierdzenia o człowieku 3. na jakie szczegółowe pytania dotyczące człowieka chcę znaleźć odpowiedź?

obiektywne vs subiektywne stany rzeczy

psycholog może ustalić obiektywne fakty oraz subiektywne spostrzeganie relacji, emocje itp np. pytając o zdrowie - zapytać o przebyte choroby albo o stosunek do swojego zdrowia

realne vs wyobrażone stany rzeczy

psychologa interesuje świat realne w jakim człowiek żyje oraz świat kreowany - świat fantazji, idealizacji, standardów

perspektywa własna vs perspektywa odzwierciedlona

bezpośredni sposób odbioru rzeczywistości przez osobę badaną oraz to co w jego mniemaniu osoby mówią o nim/powiedziałyby o nim

fakty, zdarzenia jednostkowe vs uogólnione przeświadczenia, opinie i poglądy

jeżeli ktoś mówi o reakcji w jakiejś pojedynczej sytuacji, to nie znaczy że na podobne pytanie odpowie, że zawsze tak reaguje; jeśli ktoś powie, że zawsze tak reaguje, nie znaczy, że w jakiejś sytuacji powie, że dokładnie tak zareagował

perspektywa teraźniejsza vs przeszła i przyszła

zakres zainteresowania diagnosty powinien obejmować szeroką perspektywę czasową - przeszłość, teraźniejszość i przyszłość

obserwacja jest szczególnie ważna, pełni 3 funkcje

1. cenne źródło informacji 2. pozwala kontrolować jej stan emocjonalny, modyfikować przebieg wywiadu zgodnie z tym stanem, czyli utrzymać dobry kontakt z osobą 3. dodatkowy materiał do interpretacji

2 ogólne założenia co do danych z wywiadu

1. każdy akt zachowania jest funkcją sytuacji i stałych właściwości człowieka 2. ten sam akt zachowania może być wskaźnikiem wielu różnych zmiennych psychologicznych

moc przesłanek diagnostycznych w wywiadzie

przesłanki są tym mocniejsze, w im mniejszym stopniu zachowanie badanego w trakcie wywiadu jest zdeterminowane przez sytuację badania

rola wiedzy i intuicji diagnosty

ani sama wiedza, ani sama intuicja nie wystarczają do trafnego czytania psychologicznego sensu materiału

analiza i interpretacja danych z wywiadu a osobowość diagnosty

czasem diagnoza psychologa jest raczej ekspresją stosunku do badanego niż diagnozą

hindsight effect

od początku wiedziałem, że tak będzie

efekt koniunkcji

przeceniają prawdopodobieństwo 2 zdarzeń gdy są razem, niż gdyby było osobno

efekt usuwania w cień kwestii zawodowych

psycholog interesuje się zaburzeniami itp i wykrywa je często przez to u pacjentów (chyba)

rekomendacje dla diagnostów, pozwalające zmniejszyć ryzyko popełnienia błędów

ustrukturalizowany wywiad lub przynajmniej częściowo; brać pod uwagę dane wspierające hipotezy i te nie wspierające hipotez; rozpoznawanie zaburzeń psychicznych wyłącznie na podstawie kryteriów diagnostycznych

3 główne metody diagnozowania

wywiad, obserwowanie zachowania, testowanie

test psychologiczny

procedura zbierania danych, spełniająca warunek standaryzacji, obiektywności i normalizacji

testy zdyskredytowane

tabela w notatkach (ale np. wechsler)

Wywiad ustrukturalizowany

inaczej standaryzowany; obiektywny, standaryzowany; trafność i rzetelność; porównywanie indywidualnych wyników;

typowe wskazówki dla prowadzących wywiad ustrukturalizowany

nie wdawaj się w długie wyjaśnianie celu badania, użyj standardiowej formułki; nie zmieniaj nic co ustalone; nie pozwalaj, aby osoby trzecie zakłócały przebieg wywiadu; nie sugeruj, nie wyrażaj własnej zgody lub niezgodny z opiniami itp;

zalety i wady wywiadu ustrukturalizowanego

w tabelce

wywiad częściowo ustrukturalizowany

z góry określono jego zasadniczy cel oraz główne poruszane w nim problemy, ale zarówno osoba badana, jak i badająca mają swobodę formułowania swoich wypowiedzi w dowolny sposób

zalety i wady wywiad częściowo ustrukturalizowany

w tabelce i chuj

wywiad swobodny

czyli ustrukturalizowany w sposób zewnętrznie niewidoczny

zalety i wady wywiad swobodny

w tabelce i chuj

poza strukturalizację - wywiad aktywny Holsteina i Gubriuma

informacje nie są uzyskiwane od osoby w trakcie wywiadu, one są wówczas aktywnie współkonstruowane przez obie strony spotykające się podczas badania

3 procesy interpersonalne składające się na zjawisko kontaktu diagnostycznego

wzajemna uwaga; pozytywne nastawienie; koordynacja

Największy wkład do budowania dobrego kontaktu okazały się wnosić takie instrumenty konwersacyjne, jak

minimalna reakcja werbalna, odzwierciedlanie emocji oraz powtarzanie

Przymierze obejmuje trzy zintegrowane elementy składowe:

1) uzgodnienie celów, 2) wyznaczenie zadań, 3) rozwój więzi

Błąd minimalizacji kontekstu

specyficzny błąd atrybucji; nie bierze się pod uwagę czynników kontekstualnych

Kontekstualizacja

uwzględnienie kontekstu analizowanego zjawiska podczas jego interpretacji- obecnie standard diagnozy.

cztery fundamentalne wartości, na których skupiają się szczegółowe standardy etyczne:

1. Poszanowanie praw i godności osoby 2. Kompetencje 3. Odpowiedialność 4. Prawość

Poszanowanie praw i godności człowieka

opiera się na akceptacji podstawowej zasady, że każda osoba powinna być traktowana jako wartość sama w sobie, nigdy jako środek do osiągania jakichkolwiek innych wartości

Kompetencja psychologa

objawia się nie tylko w wysokiej jakości merytorycznej świadczonych usług, ale też w świadomości własnych ograniczeń

Odpowiedzialność

gotowość do udzielenia profesjonalnej pomocy w każdych okolicznościach w unikaniu krzywdzenia innych osób i grup, jak w zapobieganiu niewłaściwemu wykorzystywaniu ich pracy oraz w odpowiedzialności za własne działania podejmowane zawodowo

Prawość

uczciwe układanie sobie stosunków z klientami.

Świadoma zgoda

klient powinien w pełni rozumieć wszystkie istotne okoliczności, na które się zgadza, wraz z ich różnorodnymi konsekwencjami, a odpowiedzialność za właściwe ich wyjaśnienie spoczywa na psychologu

Konflikt ról

sytuacja, w której psycholog występuje w roli zawodowej wobec pewnej osoby i zarazem pozostaje wobec tej osoby w innej ról- jest z nią w jakiś sposób związany albo łączy go jakaś relacja z którąś z bliskich jej osób.

Konflikt interesów

to sytuacja gdy na czynności zawodowe psychologa mogą wpływać inne jego dążenia lub zobowiązania- głownie pozazawodowe.