Klasa 1, Temat 3: Starożytny Egipt.

Mastaba

Najstarszy typ monumentalnego grobowca egipskiego; ma kształt ściętego ostrosłupa na rzucie prostokąta, z ukośnymi ścianami zewnętrznymi. Składała się z części nadziemnej (miejsce kultu) oraz podziemnej komory grobowej, do której prowadził pionowy szyb.

Piramida schodkowa

B: Ewolucyjna forma grobowca królewskiego, powstała przez nałożenie na siebie kilku (najczęściej sześciu) coraz mniejszych mastab. Symbolizowała schody, po których faraon wstępował do boga słońca

Pylon

B: Monumentalna brama wejściowa do egipskiej świątyni; składa się z dwóch potężnych, przypominających ścięte ostrosłupy wież o ukośnych ścianach, flankujących właściwe, niższe wejście. Zazwyczaj dekorowana reliefami i flagami

Sala hypostylowa (Hypostyl)

Wielka sala kolumnowa w świątyni egipskiej, w której gęsto rozstawione potężne kolumny podtrzymywały płaski, kamienny strop. Nawa główna była wyższa, co pozwalało na doświetlenie wnętrza przez okna umieszczone pod sufitem (protoplasta klerestorium).

Speos / Hemispeos

Świątynia lub grobowiec w całości wykuty w skale (speos) lub budowla częściowo wzniesiona na powierzchni, a częściowo zagłębiona w formacji skalnej (hemispeos).

Kolumny porządkowe (egipskie)

Pionowe podpory architektoniczne, których głowice (kapitele) naśladowały formy rodzimej roślinności Nilu. Wyróżniamy kolumny: papirusowe (zamknięty lub otwarty pąk papirusu), lotosowe, palmowe oraz hatoryckie (z twarzą bogini Hator

Kanon polichromii (w rzeźbie egipskiej)

Ścisła zasada malowania posągów, według której ciała mężczyzn zawsze pokrywano ciemniejszą, czerwono-brunatną lub ochrową farbą (symbol pracy na słońcu), natomiast ciała kobiet – jasną, żółtawą lub kremową (symbol przebywania we wnętrzach).

Rzeźba blokowa

typ posągu prywatnego, w którym postać (najczęściej urzędnik lub kapłan) ukazana jest w pozycji kucającej, z kolanami podciągniętymi pod brodę i ramionami splecionymi wokół nich. Całe ciało jest zamknięte w jednolitej, zwartej bryle kamiennego bloku

Portret amarneński

Rewolucyjny i przejściowy styl w sztuce egipskiej za panowania Echnatona (Nowe Państwo). Porzucono w nim idealizację na rzecz skrajnego naturalizmu, ekspresji i deformacji (wydłużone czaszki, wąskie talie, obwisłe brzuchy, wydatne usta).

Uszebti

Małe, przypominające mumię figurki (z fajansu, gliny lub drewna) wkładane masowo do grobowców. Według wierzeń miały one ożyć w zaświatach i wykonywać ciężkie prace polowe zamiast zmarłego faraona lub dostojnika

Kanon kompozycji nadrzędnej (Perspektywa egipska

Sposób przedstawiania postaci ludzkiej w malarstwie i reliefie łączący różne punkty widzenia w jednym obrazie w celu pokazania sylwetki jak najpełniej: głowa, ręce i nogi z profilu, natomiast oko oraz ramiona i klatka piersiowa – en face (z przodu).

A: Relief wklęsły (Wgłębny

kompozycja nie wystaje ponad płaszczyznę tła, lecz jej kontury i detale są głęboko wycięte (wyżłobione) w głąb gładkiego kamienia. Bardzo popularna na zewnętrznych ścianach pylonów, gdzie ostre słońce tworzyło głębokie cienie.

Kartusz

Podłużna, owalna pętla ze sznura z zawiązanym węzłem na dole, wewnątrz której zapisywano hieroglifami święte imiona faraonów, co miało chronić ich przed złymi mocami