Fiszki - prawo kanoniczne 122

Jaki jest cel ustanowienia osoby prawnej w Kościele?

Cel musi mieścić się w misji zbawczej Kościoła i przekraczać cel poszczególnych jednostek (np. zadania odnoszące się do pobożności, apostolatu, miłości).

Kto jest kompetentną władzą do ustanowienia osoby prawnej w Kościele?

Jest nią kościelna władza publiczna, hierarchiczna, taka jak Papież, biskup diecezjalny czy Konferencja Episkopatu.

Jak w Kodeksie Prawa Kanonicznego nazywane są nadrzędne osoby prawne z ustanowienia Bożego, czyli cały Kościół i Stolica Apostolska?

Są one nazywane „osobami moralnymi”.

Czym charakteryzuje się kolegialna osoba prawna osobowa?

Składa się z przynajmniej trzech osób, które współdecydują o wszystkich ważnych sprawach tejże osoby.

W niekolegialnej osobie prawnej osobowej, kto decyduje o sprawach?

Decyduje zwierzchnik, na przykład biskup diecezjalny lub rektor w sprawach seminarium duchownego.

Czym są fundacje autonomiczne jako rodzaj osoby prawnej?

Są to osoby prawne złożone z zespołu rzeczy materialnych lub duchowych.

Jak definiuje się publiczną osobę prawną?

Jest to zespół osób lub rzeczy ustanowiony, aby w wyznaczonym zakresie wykonywał w imieniu Kościoła zlecone zadania dla dobra publicznego.

Jakie dwa działania wykonuje kompetentna władza podczas tworzenia osoby prawnej na mocy specjalnego nadania?

Po pierwsze, ustanawia daną osobę prawną, a po drugie, przyznaje jej osobowość prawną.

Jaki jest warunek konieczny, aby kompetentna władza przyznała osobowość prawną danej osobie?

Warunkiem jest zatwierdzenie jej statutów, czyli norm określających jej charakter oraz sposób działania.

Kto reprezentuje i działa w imieniu publicznej osoby prawnej?

Reprezentują ją ci, którym przyznają to uprawnienie prawo powszechne, partykularne lub własne statuty.

W jaki sposób wygasa prywatna osoba prawna, jeśli utożsamiała się ze stowarzyszeniem?

Wygasa, gdy zgodnie z postanowieniami statutów zostaje rozwiązane to stowarzyszenie.

Osoba prawna jest ze swej natury _____, ale może wygasnąć m.in. gdy faktycznie nie działa przez okres stu lat.

wieczysta

Co dzieje się z dobrami, prawami i zobowiązaniami, gdy z wielu publicznych osób prawnych powstaje jedna?

Nowo powstała osoba prawna przejmuje dobra, prawa dziedziczne oraz zobowiązania należące do poprzednich osób.

Co się dzieje z dobrami wygasłej publicznej osoby prawnej, jeśli jej statuty milczą na ten temat?

Dobra te przechodzą na osobę bezpośrednio wyższą, z zachowaniem woli fundatorów i praw nabytych.

Jaki jest wymóg dotyczący kworum dla ważności wyborów dokonywanych przez osobę prawną kolegialną?

Musi być obecna większość spośród tych członków, którzy powinni być wezwani.

Jaka większość głosów jest potrzebna do ważnego wyboru kandydata w pierwszym głosowaniu przez osobę prawną kolegialną?

Wymagana jest bezwzględna większość głosów obecnych członków.

Co dzieje się w trzecim głosowaniu podczas wyborów w osobie prawnej kolegialnej, jeśli dwa pierwsze nie przyniosły rezultatu?

Głosuje się tylko na dwóch kandydatów, którzy otrzymali najwięcej głosów, lub na dwóch najstarszych wiekiem, jeśli było ich więcej.

W przypadku podejmowania decyzji w sprawach innych niż wybory, kiedy przewodniczący kolegium może przeważyć swoim głosem?

Może to uczynić, gdy po dwóch głosowaniach, już w drugim, liczba głosów była równa.

Jaki jest wymóg dla ważności aktu prawnego dokonywanego przez osobę prawną kolegialną, jeśli dotyczy on wszystkich jej członków jako jednostek?

Akt musi być zaaprobowany przez wszystkich członków.

Czym jest akt prawny (actus iuridicus) w prawie kanonicznym?

Jest to dokonana przez osobę czynność rodząca skutki prawne, np. sporządzenie testamentu.

Jakie są trzy ogólne warunki ważności aktu prawnego?

Dokonanie przez osobę zdolną do jego wykonania, zawarcie w nim istotnych elementów konstytutywnych i wypełnienie wymaganych formalności.

Jaki jest skutek zewnętrznego przymusu wywartego na osobę w taki sposób, że nie mogła się mu oprzeć, dla ważności aktu prawnego?

Akt prawny wykonany pod takim przymusem jest nieważny.

Czym jest bojaźń (mentis trepidatio) i kiedy uważa się ją za ciężką?

Jest to zmieszanie umysłu powstałe wskutek grożenia złem; jest ciężka, jeśli zło zagrażające jest wielkie.

Kiedy ignorancja powoduje nieważność aktu prawnego?

Gdy odnosi się do istoty aktu lub dotyczy warunku wymaganego w sposób bezwzględny.

Czym różni się zdarzenie prawne (factum iuridicum) od czynności prawnej?

Zdarzenie prawne sprowadza skutki prawne bez udziału woli osoby, która ich doznaje (np. urodziny, pełnoletność).

Co musi zrobić przełożony, gdy prawo wymaga od niego uzyskania zgody kolegium do podjęcia aktu?

Musi uzyskać zgodę bezwzględnej większości obecnych członków zwołanego kolegium.

Co musi zrobić przełożony, gdy prawo wymaga od niego zasięgnięcia rady kolegium do podjęcia aktu?

Musi wysłuchać rady wszystkich obecnych członków zwołanego kolegium.

Czy przełożony jest zobowiązany iść za radą kolegium, nawet jeśli jest jednomyślna?

Nie jest zobowiązany do ważności swojego działania, ale nie powinien odrzucać rady bez przeważającej racji.

Jak w dawnym Kodeksie Prawa Kanonicznego nazywano władzę rządzenia?

Nazywano ją w pierwszym rzędzie jurysdykcją.

Władza rządzenia i władza święceń mają to samo źródło i cel. Czym się różnią?

Różnią się sposobem udzielania, wykonywania, przekazywania i utraty.

Kto otrzymuje władzę rządzenia bezpośrednio od Boga w chwili przyjęcia wyboru na konklawe?

Biskup rzymski (Papież), następca św. Piotra.

Jakie trzy postacie (funkcje) przyjmuje kościelna władza rządzenia?

Władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą.

Czym jest władza zwyczajna w Kościele?

Jest to władza rządzenia związana z powierzonym urzędem.

Czym różni się władza zwyczajna własna od władzy zwyczajnej zastępczej?

Władza własna jest wykonywana w swoim imieniu (np. proboszcz), a zastępcza w imieniu kogoś innego (np. wikariusz generalny).

Co to jest władza delegowana?

Jest to władza udzielona w drodze osobowego zlecenia, a nie przez sam urząd.

Władza o zakresie wewnętrznym dotyczy spraw _____, np. w zakresie sakramentalnym.

tajnych

Kogo należy rozumieć pod nazwą „Ordynariusz”?

Biskupa Rzymskiego, biskupów diecezjalnych, przełożonych Kościołów partykularnych, wikariuszy generalnych i biskupich oraz wyższych przełożonych zakonnych na prawie papieskim.

Kto z listy Ordynariuszy nie jest zaliczany do „Ordynariuszy miejsca”?

Wyżsi przełożeni zakonni, ponieważ ich władza jest personalna, a nie terytorialna.

Czy posiadający władzę wykonawczą może ją wykonywać poza własnym terytorium?

Tak, może ją wykonywać, nawet w odniesieniu do podwładnych, którzy aktualnie nie przebywają na jego terytorium.

Dlaczego kościelna władza święceń nigdy nie wygasa?

Ponieważ ma swoje źródło w sakramencie święceń, który jest niezmazalny.

W jaki sposób wygasa władza zwyczajna?

Wygasa wraz z utratą urzędu, z którym jest złączona.

Podaj trzy sposoby wygaśnięcia władzy delegowanej.

Po wykonaniu zlecenia, po upływie czasu, po ustaniu przyczyny celowej delegacji, przez odwołanie lub rezygnację.

Czy władza delegowana ustaje po wygaśnięciu władzy delegującego?

Nie, chyba że została obłożona stosownymi klauzulami, np. „dopóki trwa mój urząd” (durante meo munere).

Czym są kanony w Kościele?

Są to przepisy regulujące wewnętrzne prawo wspólnoty Kościoła, jej działanie i życie.

Jaki papież zlecił prace nad Kodeksem Prawa Kanonicznego z 1917 roku?

Pius X.

Jaki papież i w którym roku dokonał promulgacji Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku?

Jan Paweł II w 1983 roku.

Z ilu ksiąg składa się Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 roku?

Składa się z siedmiu ksiąg.

Jaki był główny cel reformy, która doprowadziła do powstania KPK z 1983 r.?

Uporządkowanie praw oraz dostosowanie norm do nowej mentalności i nowych potrzeb po Soborze Watykańskim II.

Nowy Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 r. jest często nazywany przetłumaczeniem _____ na język prawny.

Soboru Watykańskiego II

Co oznacza zasada pomocniczości (subsydiarności) w prawie kanonicznym?

Wszystkie kwestie powinno się rozwiązywać na najniższym możliwym poziomie władzy.

Czym są kary latae sententiae, których liczbę zredukowano w KPK z 1983 r.?

Są to kary zaciągane przez sam fakt popełnienia czynu, bez konieczności wyroku.

Zgodnie z zasadą „lex retro non agit”, prawo nie działa ____.

wstecz

Jaka jest definicja ustawy według św. Tomasza z Akwinu?

„Rozporządzenie rozumne dla dobra wspólnego, wydane przez tego, kto ma pieczę o społeczność, i należycie promulgowane”.

Jak nazywa się oficjalny organ urzędowy Stolicy Apostolskiej, w którym publikowane są ustawy powszechne?

Acta Apostolicae Sedis (AAS).

Ile wynosi standardowy okres nieobowiązywalności (vacatio legis) dla ustaw powszechnych?

Trwa 3 miesiące od zamieszczenia ustawy w AAS.

Ile wynosi standardowy okres nieobowiązywalności (vacatio legis) dla ustaw partykularnych?

Trwa miesiąc od momentu promulgacji.

Co to jest luka w prawie (lacuna legis)?

Jest to brak norm prawnych w odniesieniu do określonej sytuacji faktycznej.

W przypadku luki w prawie, do czego należy się odwołać w pierwszej kolejności?

Należy czerpać wiedzę z ustaw wydanych w sprawach podobnych (analogia prawa).

Czym jest „słuszność kanoniczna” (aequitas canónica)?

Jest to „sprawiedliwość złagodzona miłością ewangeliczną”.

Kogo wiążą ustawy partykularne wydane dla danego terytorium?

Wiążą tych, dla których zostały wydane, posiadających na nim stałe lub tymczasowe zamieszkanie i aktualnie na nim przebywających.

Czy podróżni (peregrini) są związani ustawami partykularnymi własnego terytorium?

Nie, jak długo przebywają poza nim, chyba że ich przekroczenie powoduje szkodę na własnym terytorium lub ustawy mają charakter personalny.

Kogo podlegają tułacze (vagi)?

Podlegają ustawom powszechnym i partykularnym obowiązującym w miejscu ich aktualnego przebywania.

Co to jest abrogacja ustawy?

Jest to całkowite uchylenie ustawy przez formalną decyzję ustawodawcy.

Co to jest obrogacja ustawy?

Jest to promulgacja nowej ustawy, która jest wprost przeciwna dotychczasowej, uchylając ją bez wyraźnej wzmianki.

Co to jest derogacja ustawy?

Jest to częściowe uchylenie poprzedniej ustawy przez nową ustawę.

Jakie są dwa konieczne elementy prawa zwyczajowego?

Jednolite postępowanie wspólnoty oraz zatwierdzenie tego postępowania przez ustawodawcę.

Zwyczaj prawny, który wypełnia lukę w prawie pisanym, nazywa się zwyczajem _____.

obok prawa (praeter legem)

Po jakim czasie zwyczaj przeciwny obowiązującemu prawu kanonicznemu nabiera mocy prawa?

Po przestrzeganiu go w sposób ciągły przez pełne 30 lat.

Jaki jest podział dekretów ogólnych ze względu na rodzaj władzy, która je wydaje?

Dzielą się na dekrety ogólne ustawodawcze i dekrety ogólne wykonawcze.

Czy dekret ogólny wykonawczy wygasa z chwilą ustania władzy tego, kto go wydał?

Nie, chyba że zostało to specjalnie postanowione w samym dekrecie.

Jakie są trzy rodzaje poszczególnych aktów administracyjnych?

Dekret, nakaz i reskrypt.

Czy poszczególne akty administracyjne można stosować do innych spraw, nawet jeśli są podobne?

Nie, odnoszą się one tylko do przypadków, dla których zostały wydane.

Jakie partykuły językowe (słowa) wskazują, że warunek dołączony do aktu administracyjnego jest wymagany do jego ważności?

„Jeśli” (si), „chyba że” (nisi), „o ile” (dummodo).

Czym jest dekret poszczególny?

To akt administracyjny, który podejmuje decyzję w poszczególnym przypadku albo coś powierza, np. urząd kościelny.

Czym różni się nakaz poszczególny od dekretu?

Nakaz ma charakter karny lub pejoratywny i poleca coś wykonać lub zaniechać, przede wszystkim w celu przynaglenia do zachowania ustawy.

W przypadku zbieżności dwóch sprzecznych dekretów, który z nich ma pierwszeństwo?

Dekret szczegółowy przeważa nad ogólnym w tym, co zostało wyrażone szczegółowo.

Co to jest reskrypt?

To akt administracyjny wydany na piśmie, który na prośbę udziela przywileju, dyspensy lub innej łaski.

Zatajenie prawdy w prośbie o reskrypt, które powoduje jego nieważność, to _____.

subrepcja

Przedstawienie fałszu w prośbie o reskrypt, które powoduje jego nieważność, to _____.

obrecja

Czy łaska, której odmówiła jedna dykasteria Kurii Rzymskiej, może być ważnie udzielona przez inną dykasterię?

Nie, bez zgody tej pierwszej dykasterii.

Co to jest przywilej?

To łaska udzielona szczególnym aktem dla pożytku pewnych osób fizycznych lub prawnych.

Jak należy interpretować przywilej?

Należy go interpretować szeroko, tak aby obdarzony doświadczał zawsze łaski, a nie ciężaru.

Jakie są konsekwencje nadużywania władzy udzielonej przywilejem?

Osoba nadużywająca zasługuje na pozbawienie przywileju przez kompetentną władzę.

Czy osoba fizyczna może zrzec się przywileju udzielonego osobie prawnej, do której należy?

Nie, pojedyncze osoby nie mogą się zrzec takiego przywileju.

Co to jest dyspensa?

Jest to rozluźnienie (zawieszenie) prawa czysto kościelnego w poszczególnym wypadku dla słusznej przyczyny.

Od jakiego prawa nie można udzielić dyspensy?

Nie można dyspensować od prawa Bożego (naturalnego i pozytywnego).

Czy proboszcz ma ogólną, związaną z urzędem władzę dyspensowania?

Nie, przysługuje mu ona tylko w konkretnych sytuacjach określonych przez prawo.

Czy ważność dyspensy udzielonej przez kogoś, kto nie jest ustawodawcą, zależy od istnienia przyczyny?

Tak, obecność słusznej i rozumnej przyczyny jest wymagana do ważności dyspensy.

W jaki sposób ustaje dyspensa, która ma charakter ciągły (np. od obowiązku)?

Ustaje w ten sam sposób co przywilej, a także poprzez pewne i całkowite wygaśnięcie przyczyny skłaniającej.

Czym są statuty w sensie właściwym?

Są to zarządzenia ustanawiane w zespołach osób lub rzeczy (np. osobach prawnych), określające ich zadania, ustrój i sposób działania.

Kogo obowiązują przepisy porządkowe (ordines)?

Obowiązują te osoby, które biorą udział w zgromadzeniach czy obchodach kościelnych, dla których zostały ustanowione.

Kto jest kościelną osobą fizyczną?

Każdy człowiek ochrzczony.

Jaka jest granica wieku pełnoletniości w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 r.?

Ukończenie 18. roku życia.

Dzieci, czyli osoby przed ukończeniem _____ roku życia, uważa się za niemające używania rozumu.

siódmego

Jaki jest minimalny wiek do zawarcia małżeństwa według KPK?

14 lat dla kobiety i 16 lat dla mężczyzny.

Jak nabywa się stałe zamieszkanie (mieszkaniec - incola)?

Przez faktyczne zamieszkanie na danym terytorium przez 5 lat lub z zamiarem pozostania tam na stałe.

Jak nabywa się tymczasowe zamieszkanie (przybysz - advena)?

Przez faktyczne zamieszkanie przez 3 miesiące lub z zamiarem pozostania tam przez co najmniej 3 miesiące.

Osoba, która nie ma ani stałego, ani tymczasowego zamieszkania, to _____, a osoba, która nie ma go nigdzie, to _____.

podróżny (peregrinus), tułacz (vagus)

Czym jest pokrewieństwo?

Jest to bliskość osób oparta na wspólnocie krwi, pochodząca od wspólnego przodka.

Jak oblicza się stopnie pokrewieństwa w linii prostej?

Jest tyle stopni, ile rodzeń, nie wliczając przodka.

W którym stopniu linii bocznej spokrewnieni są brat i siostra?

W drugim stopniu linii bocznej.

Z czego powstaje powinowactwo?

Powstaje z ważnego małżeństwa, nawet niedopełnionego, i istnieje między mężem a krewnymi żony oraz odwrotnie.

Jak oblicza się stopnie powinowactwa?

Krewni jednego małżonka są w tej samej linii i stopniu powinowatymi drugiego małżonka.

Zgodnie ze zmianami z 2016 r. (De concordia inter codices), do jakiego Kościoła sui iuris zostaje włączone dziecko, jeśli rodzice należą do różnych obrządków i brak między nimi zgodności?

Zostaje włączone do Kościoła sui iuris, do którego należy ojciec.

W jakim wieku osoba mająca być ochrzczona może sama wybrać chrzest w Kościele łacińskim lub innym Kościele sui iuris?

Po ukończeniu czternastego roku życia.

Czy długotrwały zwyczaj przyjmowania sakramentów według obrzędów innego Kościoła sui iuris pociąga za sobą włączenie do tego Kościoła?

Nie, nie pociąga za sobą automatycznego włączenia.

W jakich dwóch okolicznościach Kościół uzupełnia wykonawczą władzę rządzenia?

W przypadku błędu powszechnego (prawnego lub faktycznego) oraz w przypadku wątpliwości pozytywnej i prawdopodobnej (prawnej lub faktycznej).

Co to jest urząd kościelny?

Jest to jakiekolwiek zadanie ustanowione na stałe, z postanowienia Bożego lub kościelnego, dla realizacji celu duchowego.

Jak nazywa się procedura powierzenia urzędu kościelnego?

Nazywa się prowizją kanoniczną.

Jakie trzy stadia składają się na prowizję kanoniczną?

Wyznaczenie kandydata, nadanie tytułu i wprowadzenie w posiadanie urzędu.

Jaka forma powierzenia urzędu ma miejsce, gdy kompetentna władza sama w sposób swobodny wyznacza kandydata?

Jest to swobodne nadanie (libera collatio).

Kiedy rezygnacja z urzędu jest nieważna mocą samego prawa?

Jeśli jest złożona w wyniku ciężkiej i niesprawiedliwej bojaźni, podstępu, błędu istotnego lub symonii.

Czy rezygnacja Papieża wymaga przyjęcia przez jakąkolwiek władzę?

Nie, jest skuteczna sama w sobie, gdyż składa ją na ręce Boga.

Podaj trzy przyczyny usunięcia z urzędu kościelnego mocą samego prawa.

Utrata stanu duchownego, publiczne odstępstwo od wiary lub wspólnoty z Kościołem, usiłowanie zawarcia małżeństwa przez duchownego.

Czym różni się pozbawienie urzędu od usunięcia?

Pozbawienie jest karą za udowodnione przestępstwo, stosowaną ściśle według przepisów prawa karnego.

Co to jest przedawnienie (praescriptio)?

Jest to sposób nabycia lub utraty prawa subiektywnego albo uwolnienia się od obowiązków przy odpowiednim upływie czasu.

Jaki jest kluczowy warunek, aby kanoniczne przedawnienie było ważne?

Musi opierać się na dobrej wierze, która towarzyszy przez cały czas konieczny do zaistnienia przedawnienia.

Wymień trzy wartości kościelne wyjęte spod możliwości przedawnienia.

Prawa i obowiązki z prawa Bożego, uprawnienia z przywileju apostolskiego, prawa dotyczące życia duchowego wiernych, granice okręgów kościelnych, stypendia mszalne.

Czym jest czas użyteczny (tempus utile)?

Jest to czas, który płynie tylko wtedy, gdy podmiot wie o rozpoczęciu jego biegu i może podjąć działanie; zatrzymuje się, gdy działanie jest niemożliwe.

Czym jest czas ciągły (tempus continuum)?

Jest to czas biegnący nieprzerwanie, którego upływ jest niezależny od wiedzy i możliwości działania osoby.

Jak liczy się miesiąc i rok w prawie kanonicznym dla celów ogólnych?

Miesiąc to okres 30 dni, a rok to okres 365 dni.

Czy do terminu określonego prawem wlicza się pierwszy dzień (terminus a quo)?

Z zasady nie wlicza się pierwszego dnia.